Esterházy premierem Węgier

15 czerwca 1917 roku władzę na Węgrzech objął nowy rząd. Jego szefem został hrabia Móric Esterházy, który zastąpił odwołanego przez króla Istvána Tiszę. Misję utworzenia gabinetu król Karol IV powierzył mu tydzień wcześniej, 8 czerwca, i była to niespodzianka. Większość węgierskich polityków oczekiwała, że premierem zostanie hrabia Gyula Andrássy młodszy, doświadczony przywódca opozycji. W otoczeniu króla, który szukał drogi do pokoju, uważano go jednak za zbyt otwarcie proniemieckiego. Wybór padł na człowieka, którego niewielu znało.

Esterházy urodził się w 1881 roku w Majk (dziś część miasta Oroszlány) w jednym z najznakomitszych rodów arystokratycznych Węgier. Już w 1906 roku zasiadał w parlamencie, a po wybuchu wojny, jak podają jego biografowie, zgłosił się na ochotnika do wojska i służył na froncie rosyjskim i serbskim. W 1917 roku przeniesiono go do rezerwy. W chwili nominacji miał 36 lat. Do polityki wniósł znane nazwisko i opinię umiarkowanego reformatora, ale nie miał za sobą własnego stronnictwa.

Nowy premier chciał stworzyć rząd ponad podziałami. Najważniejsze teki objęli politycy z kręgu Andrássy’ego, wśród nich minister spraw wewnętrznych Gábor Ugron i minister finansów Gusztáv Gratz. Ministrem oświaty i wyznań został sędziwy hrabia Albert Apponyi z Partii Niepodległości, sprawami chorwackimi zajął się katolicki ludowiec Aladár Zichy. Z rządu Tiszy pozostał tylko minister obrony krajowej, generał Sándor Szurmay. Najwięcej uwagi zwróciło jednak to, że do gabinetu weszli dwaj przywódcy Bloku Wyborczego. Ten sojusz opozycji, zawiązany 6 czerwca pod przewodnictwem Mihálya Károlyiego, skupiał socjaldemokratów, radykałów i stronników Károlyiego i domagał się powszechnego, równego i tajnego prawa wyborczego oraz pokoju bez aneksji. Ministrem sprawiedliwości został jego wiceprzewodniczący, przywódca budapeszteńskich demokratów Vilmos Vázsonyi, a ministrem przy osobie króla hrabia Tivadar Batthyány z partii Károlyiego. Esterházy odwiedził nawet redakcję socjaldemokratycznej „Népszavy”, czego żaden węgierski premier wcześniej nie zrobił.

Głównym zadaniem rządu miało być rozszerzenie prawa wyborczego, którego tak długo bronił Tisza, a obok tego reformy społeczne. Gabinet przedstawił się Izbie Posłów 21 czerwca. Słabość nowego premiera była jednak widoczna od pierwszego dnia. W parlamencie nadal bezwzględną większość miała Narodowa Partia Pracy, a jej przywódcą pozostał Tisza, choć sam wkrótce wyjechał jako pułkownik huzarów na front włoski. Bez jego zgody żadna ustawa wyborcza nie mogła przejść. Rząd nie miał też wpływu na najważniejsze sprawy monarchii: według węgierskich historyków Esterházy z goryczą przyjął fakt, że nie informowano go o tajnych próbach pokojowych Karola.

Rząd przetrwał tylko dwa miesiące. Wielkie nadzieje, jakie budził udział Bloku Wyborczego, szybko się rozwiały, bo reforma utknęła w parlamencie. Po kolejnych niepowodzeniach Esterházy w sierpniu podał się do dymisji, a jego następcą został doświadczony Sándor Wekerle, który zatrzymał w rządzie jego ministrów. Krótkie rządy Esterházy’ego pokazały, że w czasie wojny węgierska elita nie była gotowa podzielić się władzą z robotnikami, chłopami i narodowościami niewęgierskimi, którzy coraz głośniej się jej domagali.