Upadek rządu Golicyna

13 marca 1917 roku (28 lutego według kalendarza juliańskiego) Rosja nie miała już rządu. Gabinet księcia Nikołaja Golicyna, który car powołał w styczniu, przestał działać dzień wcześniej, gdy garnizon Piotrogrodu przeszedł na stronę rewolucji. W nocy z 12 na 13 marca Komitet Tymczasowy Dumy ogłosił, że wobec „ustąpienia całego składu byłej Rady Ministrów” władza przeszła w jego ręce. 13 marca rewolucjoniści zaczęli aresztować ministrów i dygnitarzy starego reżimu. Brytyjska chronologia wojny notuje tego dnia osobno odwołanie premiera Golicyna i ministra wojny Bielajewa. W rzeczywistości nikt ich formalnie nie odwołał: rząd po prostu się rozpadł, a rozstrzygające wydarzenia rozegrały się 12 marca.

Ostatnie posiedzenie

Jeszcze 11 marca wieczorem ministrowie zdecydowali o przerwaniu obrad Dumy, licząc, że uspokoi to sytuację. Rano 12 marca okazało się, że buntuje się wojsko. Golicyn zebrał część ministrów u siebie na naradzie, a wieczorem gabinet obradował w Pałacu Maryjskim. Minister wojny Michaił Bielajew uznał, że jedynym sposobem, by choć trochę uspokoić miasto, jest natychmiastowe usunięcie znienawidzonego ministra spraw wewnętrznych Aleksandra Protopopowa. Premier nie miał prawa zwolnić ministra, więc poprosił Protopopowa, by oficjalnie ogłosił się chorym i odszedł. Według zeznań Golicyna Protopopow zgodził się, wstał i wyszedł. Było to około szóstej wieczorem.

Wieczorem rząd wysłał do cara w Mohylewie telegram zredagowany przez ministra spraw zagranicznych Nikołaja Pokrowskiego i ministra finansów Piotra Barka. Ministrowie opisali w nim beznadziejne położenie: wojsko przechodziło na stronę robotników. Prosili o natychmiastowe zwolnienie całego gabinetu i powierzenie władzy osobie, która nie budziłaby nieufności w szerokich kręgach społeczeństwa. Do pałacu przyjechali też przewodniczący Dumy Michaił Rodzianko i brat cara, wielki książę Michał Aleksandrowicz. Golicyn i Rodzianko namawiali wielkiego księcia, by objął tymczasowo regencję, choćby z przekroczeniem uprawnień, i od razu zdymisjonował rząd. Michał odmówił działania bez zgody brata.

Odpowiedź cara przyszła późnym wieczorem. Mikołaj II zawiadomił premiera, że wysyła do stolicy generała z wojskiem, nadał Golicynowi pełnię władzy w sprawach zarządu cywilnego i dodał, że „zmiany w składzie osobowym w obecnych okolicznościach uważa za niedopuszczalne”. Ministrowie nie mieli już jednak czym rządzić. Golicyn zeznał później, że chodzili „zagubieni” i czekali na aresztowanie. Według niego zebranie w pałacu skończyło się około wpół do dwunastej w nocy. Ministrowie rozeszli się, a część z nich ukryła się w mieście.

Aresztowania

Pierwszy trafił do aresztu przewodniczący Rady Państwa Iwan Szczegłowitow, były minister sprawiedliwości, zatrzymany jeszcze 12 marca. 13 marca resztki wiernych carowi oddziałów opuściły Admiralicję, a dowódcę okręgu wojskowego generała Siergieja Chabałowa aresztowano. Tego samego dnia Protopopow sam zgłosił się w Pałacu Taurydzkim i oddał się w ręce rewolucjonistów. Zatrzymanych ministrów i urzędników trzymano w tak zwanym pawilonie ministerialnym pałacu, a potem przewożono do Twierdzy Pietropawłowskiej. Bielajew, który według rosyjskich biografów przed aresztowaniem zdążył zniszczyć wiele tajnych dokumentów, został zatrzymany 13 lub 14 marca, zależnie od źródła.

Sam Golicyn przez kilka dni się ukrywał. Potem wrócił do mieszkania, napisał do Rodzianki, że oddaje się do jego dyspozycji, i prosił najwyżej o areszt domowy. Według większości opracowań aresztowano go 13 marca, ale z jego zeznań przed Nadzwyczajną Komisją Śledczą Rządu Tymczasowego wynika, że przyszli po niego posłowie Dumy dopiero kilka dni później. Minister spraw zagranicznych Pokrowski uniknął aresztu. Rano 13 marca powiedział ambasadorom Francji i Wielkiej Brytanii, że większość jego kolegów uciekła, kilku jest aresztowanych, a on sam „czeka na swój los”.

Koniec starego rządu

Car nigdy nie przyjął dymisji gabinetu Golicyna. Rząd po prostu przestał istnieć, a jego miejsce zajął Komitet Tymczasowy Dumy, który rozesłał do ministerstw swoich komisarzy. Już rano 13 marca poseł Aleksandr Bubłikow zajął w jego imieniu Ministerstwo Komunikacji i rozesłał telegram do wszystkich stacji kolejowych imperium, ogłaszając przejęcie władzy przez Dumę. Golicyn był ostatnim premierem carskiej Rosji, a Bielajew ostatnim carskim ministrem wojny.