Brytyjczycy zajmują Krasnowodsk

Brytyjska historia oficjalna kampanii mezopotamskiej F.J. Moberly’ego wymienia wśród działań 1918 roku „zajęcie Krasnowodska” i datuje je na 27 sierpnia. Nie było to zdobycie miasta, tylko wejście niewielkiego brytyjskiego garnizonu do portu kontrolowanego przez sprzymierzony z Brytyjczykami rząd zakaspijski. Nie przyszli tam też żołnierze generała Wilfrida Mallesona z Meszhedu, tylko oddziały z północnej Persji, z Enzeli, gdzie stacjonowały wojska generała Lionela Dunsterville’a. Moberly nie opisuje samego wyładunku. Wiadomo tylko, że kompania 1/4 batalionu pułku Hampshire, przerzucona statkiem przez Morze Kaspijskie, dotarła do Krasnowodska w ostatnich dniach sierpnia. 2 września przypłynęła tam z Enzeli również sekcja 44 Baterii Polowej.

Krasnowodsk, dziś Turkmenbaszy, był końcową stacją kolei zakaspijskiej, która przez Aszchabad i Merw prowadziła w głąb Azji Środkowej. W lipcu miejscowi robotnicy przyłączyli się do powstania przeciw bolszewikom, a miastem rządził komitet, w którym najwięcej do powiedzenia miał inżynier kolejowy Kuhn, podporządkowany rządowi w Aszchabadzie. Brytyjczyków port interesował z kilku powodów. Gdyby Turcy, którzy właśnie szturmowali Baku, zdobyli to miasto i jego flotę, mogliby przeprawić się przez morze i ruszyć koleją ku Afganistanowi i Indiom. Na stacjach Zakaspia leżały też ogromne zapasy turkiestańskiej bawełny, a rząd zakaspijski obawiał się desantu bolszewików z Astrachania.

Pierwszy krok zrobiono na początku sierpnia. 3 sierpnia Malleson telegrafował do Indii, że nadarza się wyjątkowa okazja zajęcia Krasnowodska, co jego zdaniem zabezpieczyłoby pozycję Brytyjczyków w Azji Środkowej znacznie lepiej niż wojska w Derbencie. 6 sierpnia przypłynęła do Krasnowodska z Enzeli niewielka misja podpułkownika Battine’a, oficera łącznikowego przy miejscowych władzach. Dunsterville obiecał mu przysłać żołnierzy i 12 sierpnia prosił o zgodę na natychmiastowe wysłanie stu piechurów, bo z Baku mogłoby się to już nie udać. 14 sierpnia War Office w Londynie uznało stałe zajęcie Krasnowodska za jeden z trzech głównych celów na Morzu Kaspijskim, obok kontroli nad żeglugą i obrony Baku tak długo, jak będzie to możliwe. Zgodziło się na garnizon nawet do wielkości batalionu, ale zażądało, by posłano tam przynajmniej sekcję dział na wypadek pojawienia się w porcie wrogich transportowców. 19 sierpnia rząd zakaspijski zobowiązał się w porozumieniu z Mallesonem udostępnić Brytyjczykom port i pomóc w umacnianiu go, a Brytyjczycy obiecali bronić Krasnowodska i Baku jak najdłużej. Uzgodniono też, że żołnierzy stacjonujących w Krasnowodsku nie wolno będzie przenieść bez zgody Brytyjczyków.

Kompania z pułku Hampshire, licząca około 120 żołnierzy, nie została jednak długo nad morzem. Pojechała koleją na front pod Kaachką i dotarła tam 29 sierpnia, dzień po odparciu natarcia bolszewików. Sam Krasnowodsk stał się dla Brytyjczyków ważnym oparciem, gdy we wrześniu musieli opuścić Baku. Przybijały do niego statki z uciekinierami, a brytyjski garnizon pozostał w mieście jeszcze przez kilka miesięcy po wycofaniu się wojsk brytyjskich z reszty Zakaspia wiosną 1919 roku.