Cooreman premierem Belgii

31 maja 1918 roku w belgijskim rządzie na wygnaniu, urzędującym w Sainte-Adresse pod Hawrem, skończyły się prawie siedmioletnie rządy Charles’a de Broqueville’a. Katolik, który stał na czele gabinetu od czerwca 1911 roku i przeprowadził Belgię przez cztery lata wojny, podał się do dymisji, a jego następcą został Gérard Cooreman, również katolik. Tę datę zmiany podaje m.in. belgijska Izba Reprezentantów i brytyjska chronologia wojny. Biografie obu polityków, przygotowane przez belgijski Senat i encyklopedię ruchu flamandzkiego, mówią o 1 czerwca jako dniu, w którym Cooreman objął urząd, i wtedy też zaczyna się według belgijskich zestawień jego rząd. Formalnie żaden z nich nie nosił tytułu premiera, lecz szefa gabinetu. Tytuł premiera w Belgii przyjął się na stałe dopiero po wojnie.

Upadek Broqueville’a

Pozycja Broqueville’a słabła od miesięcy. Koledzy z rządu mieli mu za złe, że w 1917 roku na własną rękę prowadził rozmowy o niemieckich sondażach pokojowych, i 1 stycznia 1918 roku musiał oddać ministerstwo spraw zagranicznych liberałowi Paulowi Hymansowi. Biografia przygotowana przez belgijski Senat dodaje, że rosnące niezadowolenie budził jego apodyktyczny sposób kierowania rządem i że to właśnie przyczyniło się do jego dymisji. Według holenderskojęzycznych opracowań różnił się też z Hymansem w polityce językowej: wobec żądań ruchu flamandzkiego, które Niemcy w okupowanej Belgii starali się wykorzystać dla siebie, premier skłaniał się ku ustępstwom, a Hymans i konserwatywni katolicy byli im niechętni.

Najpoważniejszy był jednak spór z królem Albertem I. Król uważał, że jako naczelny wódz, z mocy konstytucyjnej przysięgi, osobiście dowodzi armią i do decyzji wojskowych nie potrzebuje kontrasygnaty ministra. Broqueville, który przez całą wojnę pośredniczył między królem w De Panne a rządem w Hawrze i osłaniał decyzje monarchy swoim podpisem, był odmiennego zdania. Według belgijskiej historyczki Laurence van Ypersele właśnie dlatego w maju 1918 roku król zastąpił go Cooremanem. Źródła mówią też o sporze wokół królewskiego projektu dotyczącego armii.

Nowy szef rządu

Gérard Cooreman urodził się w 1852 roku w Gandawie, w zamożnej katolickiej rodzinie francuskojęzycznego mieszczaństwa. Był adwokatem, bankierem i ubezpieczycielem, a w polityce działał od lat 90. XIX wieku: zasiadał w gandawskiej radzie miejskiej, w Senacie, a od 1898 roku w Izbie Reprezentantów, której w latach 1908–1912 przewodniczył. W 1899 roku był przez kilka miesięcy ministrem przemysłu i pracy, a w 1912 roku otrzymał honorowy tytuł ministra stanu. W 1914 roku zrezygnował z mandatu, by zostać dyrektorem Société Générale de Belgique, największego holdingu finansowego kraju. Po wybuchu wojny wyjechał z rządem do Hawru i jako minister stanu brał udział w posiedzeniach rady ministrów z głosem doradczym.

Cooreman nie był politykiem pierwszej linii, ale uchodził za człowieka koncyliacyjnego i pragmatycznego. W partii katolickiej stał pośrodku, między chadekami a konserwatystami, a w sprawie flamandzkiej był umiarkowany i rozumiał żądania równouprawnienia języka niderlandzkiego. Król liczył prawdopodobnie, że utrzyma zgodę w rządzie, w którym od 1916 roku zasiadali obok katolików także liberałowie i socjaliści, oraz między rządem a armią. Według francuskich opracowań Cooreman przyjął urząd pod warunkiem, że po zwycięstwie wróci do swoich interesów. Oprócz kierowania gabinetem objął ministerstwo spraw gospodarczych. Pozostali ministrowie, w tym Hymans w resorcie spraw zagranicznych, zachowali swoje stanowiska.

Co dalej

Rząd Cooremana był gabinetem przejściowym i tak traktował go sam król. W czasie jego krótkiego urzędowania uregulowano dekretem z 2 października 1918 roku używanie języków w wojskowym postępowaniu karnym i powołano komisję do zbadania sprawy flamandzkiej, która jednak nigdy się nie zebrała. 13 listopada 1918 roku, dwa dni po rozejmie, Cooreman złożył dymisję, a król powierzył utworzenie nowego rządu jedności narodowej Léonowi Delacroix. Broqueville wrócił do rządu jako minister spraw wewnętrznych.