Ratyfikacja porozumienia o jeńcach w Szwajcarii

13 maja 1916 roku brytyjski minister spraw zagranicznych Edward Grey wysłał ambasadorowi Stanów Zjednoczonych w Londynie Walterowi Hinesowi Page’owi notę, która zamknęła rokowania z Niemcami o przenoszeniu do Szwajcarii chorych i rannych jeńców wojennych. Brytyjska chronologia wojny nazywa ten krok ratyfikacją porozumienia w Londynie. Nie był to jednak traktat z podpisami obu stron ani ratyfikacja w ścisłym sensie. Porozumienie powstało z wymiany not, przekazywanych przez amerykańskie ambasady w Londynie i Berlinie, a nota z 13 maja była ostatecznym brytyjskim przyjęciem warunków niemieckich.

Od propozycji do zgody

Pierwsze doniesienia o porozumieniu pojawiły się pod koniec kwietnia, ale droga do niego była dłuższa. 25 marca Grey zaproponował Niemcom układ wzorowany na porozumieniu francusko-niemieckim. Jeńcy chorzy według uzgodnionej listy, ale nie na tyle, by odesłać ich do domu, mieli trafiać do Szwajcarii. Każdy rząd miał płacić za utrzymanie swoich ludzi i odsyłać Szwajcarom zbiegów, a obozy i szpitale miały wizytować komisje szwajcarskich lekarzy. Berlin długo milczał, a Londyn ponaglał w notach z 12, 22 i 29 kwietnia. Odpowiedź niemiecka nosiła datę 26 kwietnia: Niemcy godzili się na przenoszenie jeńców na tych samych zasadach, które obowiązywały ich i Francuzów, i proponowali rozpoczęcie transportów około 17 maja. Page przekazał streszczenie tej zgody 1 maja, a pełny tekst noty niemieckiej 11 maja.

Co ustalono 13 maja

W odpowiedzi Grey przyjął niemiecką propozycję, by jeńców najpierw badali w obozach szwajcarscy lekarze. Ostateczną decyzję miały, według noty niemieckiej, podejmować komisje obu stron, zorganizowane tak samo jak przy wymianie francusko-niemieckiej. Grey zawiadomił, że rząd szwajcarski poproszono o jak najszybsze wysłanie lekarzy do Wielkiej Brytanii. Daty niemieckiej nie dało się dotrzymać: według Szwajcarów przewóz niemieckich jeńców z Wysp nie mógł się zacząć przed 25 maja. Niemców miano przekazywać władzom szwajcarskim w Lyonie, a rząd francuski nie sprzeciwiał się ich przejazdowi przez Francję. Grey zwrócił jeszcze uwagę, że w otrzymanej z Berlina liście chorób pominięto malarię, zapewne przez przeoczenie.

Sama lista była szeroka. Obejmowała gruźlicę, nawet we wczesnym stadium, przewlekłe choroby serca, płuc, nerwów i układu pokarmowego, ślepotę, głuchotę, ciężkie skutki ran, utratę kończyny przez oficera lub podoficera, a także każde schorzenie, które czyniło żołnierza niezdolnym do służby przez co najmniej rok. Wykluczono ciężko chorych psychicznie, wymagających specjalnego zakładu, alkoholików oraz chorych zakaźnie w okresie zarażania.

Pierwsze kroki

Kilka dni później Grey poinformował Izbę Gmin, że 20 maja do Wielkiej Brytanii wyruszą cztery szwajcarskie komisje lekarskie złożone z dwóch lekarzy każda, a tego samego dnia z Berna wyjedzie komisja, która miała badać Brytyjczyków w Niemczech. Brytyjczyków zamierzano umieścić w alpejskim uzdrowisku Château-d’Oex. Dla Niemców Szwajcarzy już wcześniej przeznaczyli między innymi okolice Davos i Jeziora Czterech Kantonów. Grey podziękował też publicznie rządowi szwajcarskiemu za pomoc. Wkrótce potem korespondencję, z której składało się porozumienie, ogłoszono jako dokument parlamentarny. Pierwsi brytyjscy jeńcy dotarli do Szwajcarii 30 maja.