Śmierć sułtana Husajna Kamila

9 października 1917 roku w Kairze zmarł sułtan Egiptu Husajn Kamil. Miał 63 lata i rządził niespełna trzy lata. Tron objął jeszcze tego samego dnia jego młodszy przyrodni brat, książę Ahmad Fu’ad, który przyjął imię Fu’ad I. Zmarłego pochowano z wielką pompą w kairskim meczecie ar-Rifa’i.

Husajn Kamil, syn dawnego wicekróla Isma’ila Paszy, został pierwszym sułtanem Egiptu w grudniu 1914 roku. Brytyjczycy ogłosili wtedy protektorat nad krajem, który formalnie wciąż należał do Imperium Osmańskiego, i zdetronizowali chedywa Abbasa II Hilmiego, przebywającego w Konstantynopolu. Nowy tytuł miał podkreślić zerwanie z Turcją, ale władza sułtana była w dużej mierze symboliczna. Krajem w czasie wojny rządzili w praktyce brytyjski wysoki komisarz i dowództwo wojskowe na mocy stanu wojennego. Husajn Kamil przeważnie się temu nie sprzeciwiał, co wielu Egipcjanom kazało widzieć w nim brytyjską marionetkę. W 1915 roku nacjonaliści dwukrotnie próbowali go zabić. Gdy umierał, Egipt był główną bazą Egipskich Sił Ekspedycyjnych generała Edmunda Allenby’ego, które przygotowywały się do jesiennej ofensywy w Palestynie.

Kto po sułtanie

W Egipcie od dawna powtarzano, że tronu odmówił jedyny syn sułtana, książę Kamal ad-Din Husajn. Generał i późniejszy znany podróżnik po Pustyni Zachodniej był żonaty z siostrą zdetronizowanego Abbasa II, a według rozpowszechnionej wersji nie chciał panować pod brytyjskim protektoratem. Taką opinię powtarza jeden z bohaterów wydanej w 1956 roku powieści Nadżiba Mahfuza „Bajn al-Kasrajn”, której akcja zaczyna się w Kairze w czasie wojny. Sprawa była jednak bardziej złożona. Przy obejmowaniu tronu w 1914 roku Husajn Kamil zgodził się z Brytyjczykami odłożyć ustalenie zasad następstwa, więc formalnie następcy tronu nie było. Według amerykańskiego historyka Kyle’a Andersona Brytyjczycy wybrali Fu’ada już 21 września 1917 roku, trzy tygodnie przed śmiercią sułtana. Według innych opracowań poprosili przy tym Kamala ad-Dina o formalne zrzeczenie się praw, by w oczach Egipcjan nie wyglądało, że to oni odsunęli syna od tronu po ojcu. Kamal ad-Din rzeczywiście zrzekł się ich na piśmie. Historycy wciąż spierają się, czy kierowała nim niechęć do protektoratu, wpływ żony, czy po prostu brak zainteresowania polityką.

Nowy sułtan

Ahmad Fu’ad miał 49 lat. Był jednym z najmłodszych synów Isma’ila Paszy. Po obaleniu ojca w 1879 roku dorastał przy nim na wygnaniu w Neapolu, a wykształcenie zdobył w akademii wojskowej w Turynie. W 1908 roku został pierwszym rektorem nowo założonego Uniwersytetu Egipskiego, dzisiejszego Uniwersytetu Kairskiego. Brytyjczycy uważali go za człowieka, który, tak jak jego brat, nie będzie sprawiał kłopotów przez resztę wojny. Rachuby te okazały się krótkowzroczne. W 1919 roku w Egipcie wybuchła rewolucja przeciw brytyjskim rządom, a w 1922 roku Wielka Brytania jednostronnie uznała niepodległość kraju. Fu’ad zmienił wtedy tytuł sułtana na króla i panował do śmierci w 1936 roku.