Śmierć Yuan Shikaia

6 czerwca 1916 roku przed południem zmarł w Pekinie prezydent Chin Yuan Shikai. Miał 56 lat. Chińskie poselstwo w Waszyngtonie zawiadomiło Departament Stanu, że prezydent zmarł o dziesiątej rano, chińskie źródła podają kwadrans po dziesiątej. Przyczyną śmierci była mocznica, skutek niewydolności nerek. Według chińskich biografów pierwsze objawy choroby, między innymi utratę głosu, prasa odnotowała już pod koniec marca. W maju Yuan cierpiał na bóle, prawie nie jadł i nie sypiał, na początku czerwca jego stan stał się ciężki, a 5 czerwca w południe stracił przytomność. Zmarł niespełna trzy miesiące po tym, jak odwołał monarchię, którą sam ogłosił w grudniu 1915 roku.

Państwo w rozsypce

Śmierć zastała Yuana w położeniu bez wyjścia. Rezygnacja z tronu nie zadowoliła jego przeciwników. 8 maja zbuntowane prowincje południowo-zachodnie utworzyły w Zhaoqing w prowincji Guangdong własną radę wojskową, która za prawowitego prezydenta uznała wiceprezydenta Li Yuanhonga. Narada przedstawicieli prowincji wiernych rządowi, zwołana w maju w Nankinie przez generała Fenga Guozhanga, rozeszła się 27 maja bez rezultatu. Amerykański poseł w Pekinie Paul Reinsch donosił 31 maja, że powstańcy zgadzali się rozmawiać tylko pod warunkiem natychmiastowego ustąpienia Yuana, a pod koniec maja niezależność ogłosiły jeszcze Syczuan i Hunan. „Annual Register” oceniał, że buntownicy kontrolowali wtedy połowę obszaru właściwych Chin. Reinsch pisał, że najbardziej zgodne z konstytucją byłoby ustąpienie Yuana na rzecz Li Yuanhonga, ale zastrzegał, że Li musiałby od razu mieć za sobą wojsko.

Li Yuanhong prezydentem

Zgodnie z konstytucją urząd przeszedł na wiceprezydenta. Według części źródeł Yuan zostawił, na wzór dawnych cesarzy, listę kandydatów na następcę, na której znaleźli się Li Yuanhong, premier Duan Qirui i Xu Shichang. Rozstrzygnęła jednak postawa Duana, najbardziej wpływowego z generałów północnej armii Beiyang. Wieczorem 6 czerwca Reinsch telegrafował, że Li, zapewniony o poparciu premiera i gabinetu, zamierza nazajutrz złożyć przysięgę. Brytyjski poseł i przedstawiciele innych państw sprzymierzonych wspólnie wyrazili wobec chińskiego MSZ i Duana nadzieję, że władza przejdzie na Li zgodnie z konstytucją i bez zamieszek, a Duan dał im na to zapewnienia. Na wszelki wypadek francuski poseł ściągnął do Pekinu z Tianjinu około sześćdziesięciu żołnierzy z Indochin. Li Yuanhong objął urząd 7 czerwca. Chiński poseł w Waszyngtonie Wellington Koo zawiadomił Departament Stanu, że przysięgę złoży tego dnia o dziesiątej rano.

Zmiana przebiegła spokojnie. 9 czerwca Reinsch donosił, że następstwo Li uznały wszystkie prowincje północne, a ponieważ południe już wcześniej ogłosiło go prezydentem, nowy szef państwa nie miał przeciwników. Przewidywał tylko spory o skład rządu. Gdy w Japonii ogłoszono, że cudzoziemcy w Chinach domagają się lepszej ochrony, Reinsch odpisał, że w Pekinie panuje zupełny spokój. Sprzeciwiał się też pomysłowi, by japońskie wojsko strzegło dworca w Tianjinie, bo jego zdaniem tylko rozdrażniłoby to Chińczyków. Prezydent Woodrow Wilson przesłał Li kondolencje, a później osobiście wziął udział w nabożeństwie żałobnym za Yuana w Waszyngtonie.

Spór o konstytucję

Yuan zastrzegł w testamencie, że nie chce pogrzebu państwowego, ale Li zarządził uroczystości z wszelkimi honorami. Zmarłego pochowano w sierpniu w Anyangu w rodzinnej prowincji Henan, gdzie przed rewolucją spędził lata przymusowej bezczynności. Tymczasem w Pekinie trwał spór o to, na jakiej podstawie ma rządzić nowy prezydent. Południe żądało przywrócenia tymczasowej konstytucji z 1912 roku i parlamentu rozpędzonego przez Yuana, Duan wolał zachować porządek wprowadzony przez zmarłego. Dopiero gdy Duan ustąpił, 29 czerwca Li przywrócił konstytucję z 1912 roku, zwołał parlament na 1 sierpnia i ponownie powołał Duana na premiera.

Zgoda nie trwała długo. Następcy Yuana nie mieli jego autorytetu w armii i rządu w Pekinie nie zdołali już naprawdę scalić. Rok później spór prezydenta z premierem o przystąpienie Chin do wojny z Niemcami doprowadził do kryzysu, a władzę w prowincjach przejęli dowódcy wojskowi. Śmierć Yuana uważa się za początek ery militarystów, która trwała do 1928 roku.