Xu Shichang prezydentem Chin
- Kategoria:
- Polityka
- Front:
- Azja i Pacyfik
- Data:
- 4 września 1918
- Autor:
- Natalia
- Tagi:
- Chiny, Japonia, Stany Zjednoczone
4 września 1918 roku obie izby nowego parlamentu Republiki Chińskiej zebrały się w Pekinie jako zgromadzenie wyborcze i wybrały prezydenta na następną kadencję. Według chińskich wykazów na 436 obecnych parlamentarzystów 425 głosowało na Xu Shichanga, pięciu na premiera Duana Qirui, a pozostałe głosy rozproszyły się. Następnego dnia chiński poseł w Waszyngtonie Wellington Koo zawiadomił Departament Stanu, że Xu został wybrany „zgodnie z prawami Republiki”. Urząd miał objąć 10 października, w siódmą rocznicę rewolucji, gdy kończyła się kadencja, którą od lipca 1917 roku sprawował Feng Guozhang, następca Li Yuanhonga.
Parlament Anfu
Wybór był w dużej mierze dziełem Duana i jego stronnictwa, nazywanego kliką Anhui. Po upadku restauracji Puyi w 1917 roku Duan nie zgodził się na powrót dawnego parlamentu, który sprzeciwiał się przystąpieniu Chin do wojny. Wiosną 1918 roku rozpisano wybory według nowej ordynacji. Odbyły się tylko w części prowincji, bo południe ich nie uznało, a kilka prowincji ogarniała wojna domowa. Kampanią kierował tzw. Klub Anfu, nazwany od pekińskiej uliczki, przy której się zbierał, a organizował go najbliższy współpracownik Duana, generał Xu Shuzheng. Według chińskich opracowań Klub zdobył około 330 mandatów. Amerykański poseł Paul Reinsch pisał w czerwcu, że wyborami manipulowali wojskowi i politycy, a opinia publiczna nie okazała nimi prawie żadnego zainteresowania. Stronnictwo Duana było przy tym ściśle związane z Japonią, która od 1917 roku udzielała mu pożyczek, a w maju 1918 roku zawarła z jego rządem tajne porozumienie wojskowe.
Feng Guozhang, przywódca rywalizującej z Duanem kliki Zhili, 12 sierpnia ogłosił, że nie będzie się ubiegał o reelekcję. Według części opracowań postawił warunek, że razem z nim z rządu odejdzie Duan. Kandydat musiał więc być do przyjęcia dla obu frakcji armii Beiyang. Xu Shichang pasował do tej roli. Miał 62 lata i był cywilem, uczonym z Akademii Hanlin, ale też najbliższym przyjacielem i współpracownikiem Yuan Shikaia. Za cesarstwa był generalnym gubernatorem trzech prowincji Mandżurii i wicepremierem, a za republiki sekretarzem stanu w rządzie Yuana. W 1915 roku odszedł na znak sprzeciwu wobec jego planów objęcia tronu, co przysporzyło mu szacunku. Reinsch zauważał, że Duan był gotów ustąpić mu pierwszeństwa.
Dwa parlamenty
Wybór nie zjednoczył kraju. Od 1917 roku w Kantonie obradowała część deputowanych rozwiązanego parlamentu, która powołała rząd wojskowy południa, kierowany początkowo przez Sun Jat-sena. Południe uznało pekiński parlament za nielegalny, a więc i wybranego przez niego prezydenta. Nie powiódł się także plan, by wiceprezydentem został przywódca kliki Zhili, generał Cao Kun: część parlamentarzystów zbojkotowała głosowanie, którego nie można było przeprowadzić bez kworum. Kilka dni później generał Wu Peifu, dowodzący wojskami północy w Hunanie, oświadczył publicznie, że nie uznaje wyboru.
Amerykański chargé d’affaires w Pekinie John MacMurray donosił 17 września, że prezydent elekt mimo nacisków wojskowych szuka porozumienia z południem. Rząd w Kantonie odmawiał uznania jego wyboru, ale osobiście był wobec Xu życzliwie nastawiony. Xu objął urząd 10 października 1918 roku, a Duan zgodnie z zapowiedzią przestał być premierem, choć zachował wpływy jako szef biura do spraw udziału w wojnie. Nowy prezydent zapowiadał „zaniechanie wojny i rozwój nauk” i w listopadzie nakazał wojskom północy wstrzymać działania przeciwko południu. Rządził do czerwca 1922 roku, dłużej niż jakikolwiek inny prezydent w czasach ery militarystów. Jako cywil nie miał jednak własnego wojska i utrzymywał się, lawirując między generałami, aż odsunęli go od władzy zwycięzcy z kliki Zhili.