Bitwa nad Ourcq

Bitwa nad Ourcq, stoczona w dniach 5–9 września 1914 roku na północny wschód od Paryża, była częścią pierwszej bitwy nad Marną, a zarazem jej początkiem. Francuska 6 Armia generała Michela Maunoury’ego uderzyła na prawe skrzydło niemieckiej 1 Armii generała Alexandra von Klucka między Meaux a rzeką Ourcq, dopływem Marny. Francuzi nie zdołali przełamać niemieckiej obrony, ale zmusili Klucka do zwrócenia całej armii na zachód, co doprowadziło do niemieckiego odwrotu. Francuscy historycy datują ją czasem na 5–10 września, licząc również dzień, w którym ostatnie niemieckie oddziały opuszczały pole bitwy.

Armia dla Paryża

Pod koniec sierpnia 1914 roku, po przegranej bitwie granicznej, generał Joseph Joffre zaczął przerzucać koleją oddziały z Alzacji i Lotaryngii na lewe skrzydło frontu. Z nich i z dywizji rezerwowych utworzono nową 6 Armię, dowodzoną przez Maunoury’ego. Cofała się ona wraz z resztą wojsk, aż na początku września znalazła się pod Paryżem. Tam podporządkowano ją gubernatorowi wojskowemu stolicy, generałowi Josephowi Gallieniemu.

Tymczasem Kluck, zamiast obchodzić Paryż od zachodu, jak przewidywał plan Schlieffena, skręcił na południowy wschód w pościgu za francuską 5 Armią i 3 września przekroczył Marnę. Francuscy lotnicy i kawalerzyści meldowali, że niemieckie kolumny mijają Paryż od wschodu. Gallieni dostrzegł szansę uderzenia w odsłonięte niemieckie skrzydło. Joffre wieczorem 4 września wydał rozkaz ogólnej kontrofensywy na 6 września, a 6 Armia miała wcześniej zająć pozycje wyjściowe na wschód od Paryża.

Siły

Na początku bitwy 6 Armia miała kilka dywizji piechoty, w większości rezerwowych, wspartych kawalerią. W jej składzie walczyli także żołnierze z kolonii, w tym brygada marokańska. W kolejnych dniach otrzymywała posiłki z Paryża i z innych odcinków frontu, między innymi IV Korpus przerzucony z 3 Armii.

Po stronie niemieckiej prawe skrzydło osłaniał początkowo tylko IV Korpus Rezerwowy generała Hansa von Gronaua, wsparty dywizją kawalerii. Reszta 1 Armii, cztery korpusy czynne, znajdowała się na południe od Marny. W ciągu bitwy Kluck przerzucił nad Ourcq wszystkie te korpusy, uzyskując przewagę, zwłaszcza w ciężkiej artylerii.

Przebieg

5 września. Oddziały Maunoury’ego, idące na pozycje wyjściowe, natrafiły po południu na korpus Gronaua na wzgórzach pod Monthyon i Penchard. Gronau, chcąc rozpoznać siły przeciwnika, sam przeszedł do natarcia. Niemiecka artyleria z wysoko położonych stanowisk zadała ciężkie straty francuskim dywizjom rezerwowym i brygadzie marokańskiej. Tego dnia pod Villeroy zginął poeta Charles Péguy. W nocy Gronau wycofał się kilka kilometrów na wschód i zaalarmował dowództwo armii.

6 września. Francuzi zajęli opuszczone przez Niemców wzgórza i ruszyli w stronę Ourcq, ale natrafili na nową linię obrony. Kluck, powiadomiony w nocy, zawrócił znad Marny najpierw II Korpus, a w następnych dniach kolejne. Na północnym skrzydle francuski VII Korpus toczył ciężkie walki w okolicach Acy-en-Multien i Étavigny.

7 września. Obie strony wprowadzały do walki nowe siły. Francuska 61 Dywizja Rezerwowa, wyładowana w Nanteuil-le-Haudouin, próbowała obejść niemieckie skrzydło, ale została odparta. W nocy z 7 na 8 września Gallieni wysłał na front część żołnierzy 7 Dywizji zarekwirowanymi paryskimi taksówkami, które przeszły do legendy jako taksówki znad Marny. Ich znaczenie wojskowe było niewielkie, ale moralne ogromne.

8 września. Niemcy, wzmocnieni kolejnymi korpusami, przeszli do natarcia na północnym skrzydle i zajęli Nanteuil-le-Haudouin. Położenie 6 Armii stało się krytyczne. Jednocześnie jednak na południe od Marny, w luce, która powstała między armią Klucka a 2 Armią generała Karla von Bülowa, posuwały się naprzód wojska brytyjskie i francuska 5 Armia.

9 września. Brytyjczycy przekroczyli Marnę. Wysłannik niemieckiego naczelnego dowództwa, podpułkownik Richard Hentsch, uzgodnił w sztabie 1 Armii jej odwrót. Mimo że Kluck był bliski pokonania Maunoury’ego, jego armia zaczęła się wycofywać na północ, w stronę Soissons i Aisne.

Straty

Obie strony poniosły w tych kilku dniach bardzo ciężkie straty, szczególnie od ognia artylerii. Brak jednak wiarygodnych danych wyodrębniających straty poniesione nad Ourcq z ogólnych strat bitwy nad Marną, które po każdej ze stron sięgnęły setek tysięcy zabitych, rannych i wziętych do niewoli.

Znaczenie

Taktycznie bitwa nad Ourcq nie przyniosła Francuzom zwycięstwa: 6 Armia nie przekroczyła rzeki i kilka razy była bliska klęski. Strategicznie odegrała jednak rozstrzygającą rolę. Zagrożenie od strony Paryża skłoniło Klucka do przerzucenia całej armii na północ, co otworzyło lukę, w którą weszli Brytyjczycy i Francuzi. Groźba rozcięcia frontu zmusiła Niemców do odwrotu na całym prawym skrzydle. Bitwa nad Marną, zapoczątkowana nad Ourcq, pogrzebała niemieckie nadzieje na szybkie zwycięstwo na zachodzie.