Pierwsza bitwa pod Albert

Pierwsza bitwa pod Albert była drugim, po bitwie w Pikardii, dużym starciem wyścigu do morza. Francuska 2 Armia generała Noëla de Castelnau i niemiecka 6 Armia księcia Ruprechta Bawarskiego próbowały obejść się nawzajem na północ od Sommy. Po kilku dniach walk żadna ze stron nie zdobyła przewagi, a wojska okopały się na wzgórzach między Albert a Bapaume. Na tych samych polach w lipcu 1916 roku Brytyjczycy i Francuzi rozpoczęli bitwę nad Sommą.

Daty bitwy

Na tej stronie przyjmujemy daty 22–25 września 1914 roku, za brytyjską chronologią wojny i za przyjętym w Wielkiej Brytanii podziałem wyścigu do morza na kolejne bitwy. Chronologia otwiera bitwę pod Albert 22 września, razem z początkiem walk w Pikardii, a zamyka ją 25 września. Jej autorzy traktowali wszystkie starcia między Oise a Sommą w ostatnich dniach września jako jeden ciąg działań. Nie wyjaśniali, dlaczego jako koniec bitwy przyjęli akurat 25 września, czyli dzień, w którym francuskie natarcie na wschód od Albert zderzyło się z nadciągającymi korpusami niemieckimi.

Większość współczesnych opracowań, zarówno francuskich, jak i anglojęzycznych, datuje jednak bitwę pod Albert na 25–29 września 1914 roku. Dni 22–24 września należą według tego ujęcia do bitwy w Pikardii, toczonej dalej na południe, a właściwe walki o Albert zaczęły się dopiero 25 września. Niezależnie od przyjętych dat walki wokół Albert, Bapaume i Thiepval trwały do końca września, dlatego opisujemy je poniżej w całości.

Tło

W drugiej połowie września 1914 roku obie strony przerzucały wojska na zachód, by obejść otwarte skrzydło przeciwnika. Pierwsza próba w Pikardii, między Oise a Sommą, utknęła w czołowych starciach pod Lassigny, Roye i Chaulnes. Naczelny wódz armii francuskiej, generał Joseph Joffre, kierował więc kolejne korpusy dalej na północ. Castelnau miał przedłużyć linię 2 Armii za Sommę i uderzyć z okolic Albert na wschód, na tyły Niemców.

Niemiecki szef sztabu generalnego, generał Erich von Falkenhayn, zamierzał zrobić to samo w przeciwnym kierunku. Około 21 września postanowił skupić w rejonie Amiens 6 Armię, przewożoną z Lotaryngii, i uderzyć nią na zachód, w stronę wybrzeża. Francuskie natarcie w Pikardii zmusiło go jednak do skierowania części jej sił, XXI Korpusu i I Bawarskiego Korpusu, na południe od Sommy. Na północ od rzeki pozostały II Bawarski Korpus i XIV Korpus Rezerwowy, wsparte przez kawalerię.

Przebieg walk

25 września. Francuska 2 Armia ruszyła z okolic Albert na wschód. Zamiast otwartego skrzydła natrafiła na niemieckie kolumny idące w przeciwnym kierunku. Na południe od Sommy XXI Korpus i I Bawarski Korpus przeprawiły się przez rzekę w okolicach Péronne i nacierały na zachód.

26–27 września. Niemcy zajęli Bapaume. Bawarska dywizja rozbiła francuskie oddziały terytorialne i posuwała się na zachód przez Combles, Guillemont i Montauban w stronę Albert. XIV Korpus Rezerwowy nacierał wzdłuż starej rzymskiej drogi z Bapaume do Albert i 27 września dotarł do Thiepval na wzgórzach nad rzeką Ancre. Francuzi, zasilani przez kolejne oddziały, bronili się coraz silniej.

28 września. Niemcy próbowali przebić się do Albert i dalej w stronę Amiens. Francuska piechota i artyleria zatrzymały ich na linii biegnącej od Maricourt przez Fricourt po Thiepval. Samo Albert znalazło się pod ostrzałem niemieckiej artylerii, który zniszczył znaczną część miasta.

29 września. Niemcy zdobyli Fricourt, ale dalszego natarcia nie zdołali rozwinąć. Francuskie kontrataki prawie odbiły wieś. Wyczerpane wojska obu stron zaczęły kopać okopy tam, gdzie zastał je koniec walk.

Straty

Dokładnych danych o stratach w bitwie pod Albert brak. Walki były krótkie, ale zacięte, a obie strony straciły tysiące zabitych, rannych i wziętych do niewoli. Oddzielenie ich od strat w sąsiednich starciach w Pikardii i pod Arras nie jest możliwe.

Znaczenie

Bitwa pod Albert zamknęła kolejny odcinek frontu zachodniego. Front ustalony pod koniec września 1914 roku biegł od okolic Maricourt nad Sommą przez Fricourt, Mametz, wzgórza nad Ancre i Thiepval na północ. W następnych dniach walki przeniosły się pod Arras, gdzie Joffre utworzył nową, 10 Armię. Kolejne próby obejścia skrzydła zaprowadziły obie armie do Flandrii i nad Morze Północne.

Przez następne dwa lata front nad Sommą uchodził za spokojny. Niemcy wykorzystali ten czas, by zbudować na wzgórzach silne umocnienia, z głębokimi schronami wykutymi w kredowym podłożu. 1 lipca 1916 roku na ten właśnie front ruszyło natarcie brytyjskie i francuskie, rozpoczynające bitwę nad Sommą. Nazwy wsi, o które walczono we wrześniu 1914 roku, takie jak Thiepval, Fricourt, Mametz czy Montauban, stały się w Wielkiej Brytanii symbolem tej bitwy i jej ogromnych strat.