Burián ministrem spraw zagranicznych
- Kategoria:
- Dyplomacja
- Data:
- 16 kwietnia 1918
- Autor:
- Łukasz Skowroń
- Tagi:
- Austro-Węgry, Niemcy, Karol I Habsburg, István Tisza
16 kwietnia 1918 roku, dwa dni po dymisji hrabiego Ottokara Czernina, cesarz Karol I powierzył kierowanie dyplomacją monarchii baronowi Istvánowi Buriánowi. Brytyjska chronologia wojny notuje tę zmianę pod 17 kwietnia. Dla 67-letniego Węgra była to druga kadencja na tym stanowisku. Pierwszy raz został wspólnym ministrem domu cesarskiego i spraw zagranicznych w styczniu 1915 roku, a w grudniu 1916 roku musiał ustąpić miejsca Czerninowi, faworytowi młodego cesarza. Nie odszedł wtedy z rządu, tylko objął wspólne ministerstwo finansów. Teraz Karol sięgnął po człowieka, którego sam niespełna półtora roku wcześniej odsunął.
Burián urodził się w 1851 roku w Stampfen, dziś Stupavie pod Bratysławą, w rodzinie szlacheckiej z Górnych Węgier. Był dyplomatą starej szkoły. Służył jako konsul generalny w Moskwie, w latach 1887–1895 był przedstawicielem Austro-Węgier w Sofii, potem posłem w Stuttgarcie i w Atenach. W latach 1903–1912 jako wspólny minister finansów zarządzał także okupowaną, a od 1908 roku anektowaną Bośnią i Hercegowiną. Później był w rządzie węgierskim ministrem przy osobie króla. Przez całą karierę był bliskim współpracownikiem i zaufanym byłego premiera Węgier Istvána Tiszy. W lipcu 1914 roku pośredniczył między nim a ministrem spraw zagranicznych Leopoldem Berchtoldem, a jako minister w latach 1915–1916 prowadził pedantyczne i nieudane rokowania z Włochami oraz forsował austro-polskie rozwiązanie sprawy polskiej.
Wybór Buriána był w kwietniu 1918 roku wyborem z braku lepszego kandydata. Po aferze Sykstusa najważniejsze było odbudowanie zaufania Berlina, a stary dyplomata, znany z lojalności wobec sojuszu, nie budził w Niemczech podejrzeń. Austriacka historyczka Elisabeth Kovács pisze, że mógł jedynie kontynuować ściśle proniemiecki kurs, za który Czernin zapłacił stanowiskiem. Burián zachował przy tym wspólne ministerstwo finansów, którym kierował równolegle do 7 września 1918 roku. Na Węgrzech jego powrót odczytano jako wzmocnienie obozu Tiszy. Socjaldemokratyczna „Népszava” przytaczała opinię, że nominacja Buriána jest „nie przyczyną, lecz objawem”, i wiązała ją z kryzysem rządu Sándora Wekerlego, który następnego dnia podał się do dymisji.
Najbliższe zadania nowego ministra wyznaczały skutki afery i niezakończone rokowania na wschodzie. 7 maja podpisano w Bukareszcie ostateczny pokój z Rumunią, a 12 maja Burián towarzyszył cesarzowi w niemieckiej kwaterze głównej w Spa, gdzie uzgodniono ściślejszy związek obu monarchii. Na porządku dnia wróciła też przyszłość Królestwa Polskiego. Najgłośniejszym gestem drugiej kadencji Buriána była wystosowana 14 września 1918 roku nota do wszystkich państw wojujących z propozycją poufnych rozmów pokojowych, którą Ententa odrzuciła. Burián ustąpił 24 października 1918 roku, na kilka dni przed rozpadem monarchii. Jego następcą został hrabia Gyula Andrássy, który kierował dyplomacją ginącej monarchii już tylko kilka dni.