Percy Lake mianowany dowódcą w Mezopotamii

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 14 stycznia 1916 roku, że generał porucznik sir Percy Lake został mianowany naczelnym dowódcą w Mezopotamii. Miał zastąpić generała Johna Nixona, który dowodził tam od kwietnia 1915 roku. Brytyjska historia oficjalna (Moberly) i raport Komisji Mezopotamskiej nie podają dokładnej daty nominacji. Piszą tylko, że Nixon w styczniu poważnie zachorował, a na jego miejsce przysłano z Indii Lake’a. Zmiana przypadła na najgorszy możliwy moment. Dywizja generała Charlesa Townshenda od pięciu tygodni broniła się w Al-Kucie, a idący jej na odsiecz Korpus Tygrysu generała Fentona Aylmera właśnie w tych dniach walczył nad strumieniem Wadi.

Choroba Nixona

Nixon chorował od dawna. Według Moberly’ego już po przybyciu do Al-Kutu pod koniec września 1915 roku stan zdrowia zmuszał go do ograniczania osobistej aktywności. Wysłał potem na Bagdad dywizję Townshenda, którą odparto pod Ktezyfonem, a po powrocie do Basry 6 grudnia poczuł się znacznie gorzej. Mimo to pracował dalej, dopóki starczało mu sił. Na początku stycznia 1916 roku był już tak chory, że telegrafował do Indii z prośbą o zwolnienie z dowództwa. Według historii oficjalnej władze w Indiach nie miały wcześniej pojęcia o jego stanie. Moberly przypuszcza, że Nixon długo zwlekał, bo uważał, że zmiana dowódcy w tak krytycznej chwili byłaby bardzo szkodliwa, i nie szczędzi mu słów podziwu za odwagę i hart ducha.

Wybór następcy był oczywisty. Kampanią w Mezopotamii kierował nie Londyn, lecz rząd Indii i naczelny wódz armii indyjskiej, generał Beauchamp Duff. Lake był jego szefem sztabu i według Moberly’ego od początku wyprawy śledził z bliska jej przebieg, znał sytuację w Indiach i na całym Wschodzie oraz politykę rządu.

Nowy dowódca

Percy Henry Noel Lake miał 60 lat. Urodził się w 1855 roku w Tenby w Walii, w rodzinie oficera, a jego matka pochodziła z Quebecu. Od 1873 roku służył w armii brytyjskiej. Walczył w drugiej wojnie z Afganistanem, a w 1885 roku był oficerem sztabu w wyprawie do Suakinu w Sudanie. Większą część kariery spędził jednak na stanowiskach sztabowych, także w Kanadzie: w latach 90. był kwatermistrzem generalnym kanadyjskiej milicji, a w pierwszej dekadzie XX wieku kierował jej sztabem generalnym i był jej inspektorem generalnym, przeprowadzając szereg reform. W 1911 roku objął w Indiach dowództwo 1 Dywizji (Peszawar), a od 1912 roku był szefem Sztabu Generalnego armii indyjskiej. Przez większość służby był oficerem sztabowym, a dywizją dowodził tylko w czasie pokoju.

Lake miał swój udział w decyzjach, które zaprowadziły Townshenda do Al-Kutu. 5 października 1915 roku przedstawił Duffowi długą ocenę sytuacji. Siły tureckie w Mezopotamii szacował na około 7500 piechurów, 600 kawalerzystów i 28 dział. Pisał, że zajęcie Bagdadu odebrałoby Turkom bazę, podniosło prestiż Brytyjczyków, zrównoważyło możliwe niepowodzenie nad Dardanelami i przecięło drogi, którymi Niemcy i Turcy docierali do Persji i Afganistanu. Zastrzegał jednak, że Nixon może ruszyć dopiero wtedy, gdy Londyn zapewni wysłanie do Mezopotamii dywizji indyjskiej z Francji. Komisja Mezopotamska stwierdziła później, że Lake poparł plan Nixona. W październiku zabiegał też o zorganizowanie w Indiach „sił nadzwyczajnych” (Emergency Force), które w razie potrzeby można by szybko wysłać do Mezopotamii, i o budowę kolei z Basry do An-Nasirijji, ale rząd Indii odrzucił kolej z powodu kosztów.

Co czekało na następcę

Lake przejmował wojsko w bardzo trudnym położeniu. Pod Szejk Saad Aylmer wyparł Turków, ale za cenę prawie 4 tysięcy zabitych i rannych, a nad Wadi Turcy znowu wymknęli się z okrążenia. Ulewne deszcze zamieniały dolinę Tygrysu w błoto, a w Basrze gromadziły się posiłki, których nie było czym przewieźć w górę rzeki. Nixon dowodził jeszcze przez kilka dni. 17 stycznia, gdy stanowczo odrzucił pomysł, by Townshend porzucił Al-Kut i przebijał się na spotkanie odsieczy, był według Moberly’ego już zupełnie złożony chorobą i czekał na przyjazd Lake’a. Gdyby nie to, zapewne sam popłynąłby w górę rzeki, by ocenić sytuację na miejscu. Dowództwo Lake przejął w Basrze 19 stycznia.