Rozszerzenie kordonu wschodnioperskiego

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 1 lutego 1918 roku początek rozszerzania kordonu wschodnioperskiego na Chorasan, północno-wschodnią prowincję Persji. Od 1915 roku łańcuch posterunków i patroli wzdłuż granicy z Afganistanem miał zatrzymywać niemieckie i tureckie misje, które próbowały dotrzeć do Kabulu. Kordon od początku był podzielony: odcinek północny, od Meszhedu w stronę Birdżandu, trzymali Rosjanie, głównie kozacy, a południowy, od Birdżandu po Sistan, wojska Indii Brytyjskich. Teraz Rosjanie odchodzili, a ich miejsce mieli zająć Hindusi. Chronologia dodaje, że chodziło o zastąpienie rosyjskiego kordonu, wycofanego na rozkaz rządu bolszewickiego.

Rozkład zaczął się wcześniej. Według brytyjskiej historii oficjalnej kampanii mezopotamskiej F.J. Moberly’ego jesienią 1917 roku w rosyjskim Turkiestanie panował chaos, wybuchały bunty, a niepokój udzielił się także rosyjskim żołnierzom na północnym odcinku kordonu. Na początku listopada brytyjski przedstawiciel w Meszhedzie, najważniejszy brytyjski punkt obserwacyjny dla Chorasanu, wschodniego Afganistanu i rosyjskiej Azji Środkowej, dostał polecenie rozbudowy swojego wywiadu. Pod koniec grudnia rząd Indii poprosił Londyn o zgodę na przesunięcie brytyjskiego kordonu na północ. Jak streszcza dokumenty India Office brytyjski badacz Michael Sargent, uzasadniał to potrzebą zastąpienia odchodzących Rosjan, kontrolowania wrogiej Brytyjczykom agitacji i ochrony dróg, a przede wszystkim obawą przed jeńcami. W Azji Środkowej przebywało, według ówczesnych szacunków, ponad 30 tysięcy jeńców niemieckich i austro-węgierskich, którzy po wyjściu Rosji z wojny mogli odzyskać swobodę i broń.

Zgodę wydano na początku stycznia. Kordon miał sięgnąć na północ aż do Sarachsu na granicy perskiej z rosyjskim Turkiestanem. Przewidziano posiłki, naprawę dróg i zaciąg kolejnych około 700 miejscowych ochotników do oddziałów pomocniczych. Moberly pisze, że Indie miały przejąć cały kordon, a przez Meszhed i Kaszgar wysłać do rosyjskiego Turkiestanu misje wojskowe. 2 lutego indyjski Departament Wojskowy zaproponował dwa takie ośrodki, w Meszhedzie i w Kaszgarze, a na czele pierwszego chciał postawić generała Wilfrida Mallesona. Trzon wojsk kordonu stanowiły wciąż oddziały znane z lat 1915–1917, w tym 28 Pułk Lekkiej Kawalerii i 19 Pułk Pendżabski. Zaopatrzenie szło z Kwety koleją przez Beludżystan, którą w czasie wojny przedłużano w stronę granicy perskiej, a dalej długą, kiepską drogą przez Sistan do Birdżandu.

Brytyjczycy patrzyli też z niepokojem na Afganistan. Emir Habibullah Chan zachowywał przyjazną neutralność, ale w Kabulu działało silne stronnictwo protureckie, a część Afgańczyków liczyła, że chaos w Rosji pozwoli odzyskać ziemie utracone na jej rzecz w 1885 roku. Kordon miał więc odgradzać Afganistan nie tylko od agentów niemieckich i tureckich, lecz także od bolszewickiej propagandy.

Posuwanie się na północ szło powoli, przez pustynie i góry wschodniej Persji. Chronologia podaje, że wojska kordonu zajęły Meszhed 3 marca, a według Sargenta ich posterunki dotarły tam do 14 marca. Latem 1918 roku do Meszhedu przybył Malleson, a żołnierze z kordonu, w tym Pendżabczycy i kawaleria indyjska, poszli z nim walczyć z bolszewikami za granicą, w rosyjskim Zakaspiu.