Sojuszniczy komitet handlowy w Holandii

Brytyjska chronologia wojny zapisuje pod 9 maja 1918 roku utworzenie w Holandii wspólnego komitetu handlowego państw Ententy. W Hadze zaczęli wtedy wspólnie działać przedstawiciele handlowi Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych, Francji i Włoch, przydzieleni do poselstw swoich państw. Dokumenty amerykańskiej dyplomacji, ogłoszone w zbiorze Foreign Relations of the United States, nazywają go międzysojuszniczym komitetem handlowym w Hadze. Nie podają dokładnej daty jego pierwszego posiedzenia, ale pokazują, że plan takich komitetów w stolicach państw neutralnych uzgodniono już w lutym, a ich zadania ustalono na początku kwietnia.

Komitety w stolicach neutralnych

W połowie lutego 1918 roku amerykańska Rada Handlu Wojennego (War Trade Board) i ambasada brytyjska w Waszyngtonie uzgodniły zniesienie tak zwanych navicertów, czyli zaświadczeń, że ładunek płynący do kraju neutralnego nie budzi zastrzeżeń. Przedstawiciele handlowi obu państw w Holandii, Danii, Szwecji i Norwegii mieli odtąd tworzyć nieformalne wspólne komitety lokalne, które nadzorowałyby tamtejsze organizacje kontrolujące przywóz. W Holandii taką organizacją był od 1914 roku Holenderski Trust Zamorski, stowarzyszenie kupców i armatorów, które gwarantowało sprzymierzonym, że sprowadzane przez niego towary nie zostaną odsprzedane do Niemiec. Wniosek kupca o przywóz miał trafiać z jego numerem do komitetu lokalnego, a z komitetu, z uwagami, do Londynu.

W marcu w Londynie zaczął działać Sojuszniczy Komitet Blokady. Na jednym z dwóch pierwszych posiedzeń zajął się komitetami w stolicach neutralnych. 2 kwietnia Foreign Office rozesłało posłom brytyjskim w Hadze, Kopenhadze, Sztokholmie i Christianii, czyli dzisiejszym Oslo, instrukcję do przekazania kolegom amerykańskim, francuskim i włoskim. Komitety miały być w zasadzie doradcze, nie wykonawcze, a ich skład i sposób działania mogły się różnić w poszczególnych stolicach, byle zapewniały ścisłą współpracę czterech sprzymierzonych w sprawach blokady. Do ich obowiązków należało zbieranie informacji o wnioskach przywozowych, przekazywanie do Londynu gwarancji składanych przez importerów, pilnowanie, czy miejscowe organizacje dotrzymują zobowiązań przeciwko reeksportowi, sprawdzanie, czy sprzymierzeni dostają towary, które im się należą, a także badanie przydziałów, embarg i warunków handlu. 8 kwietnia Rada Handlu Wojennego zatwierdziła tę instrukcję.

Holandia bez porozumienia

Komitet w Hadze powstawał w trudnym momencie. W marcu Stany Zjednoczone i Wielka Brytania zarekwirowały holenderskie statki stojące w ich portach, a kilka dni przed 9 maja Holandia ustąpiła Niemcom w sprawie tranzytu piasku i żwiru do Belgii. Z Holendrami nie było żadnego ogólnego porozumienia o przydziałach towarów, jakie sprzymierzeni zawierali właśnie z Norwegią i Szwecją. Wobec Holandii utrzymywano surowe ograniczenia wywozu, złagodzone tylko dla towarów nieistotnych dla prowadzenia wojny, a według brytyjskiego historyka oficjalnego Ernesta Fayle’a kraj był praktycznie odcięty od dostaw zamorskich poza tym, co mógł sprowadzić z własnych kolonii albo ze źródeł niekontrolowanych przez sprzymierzonych. Komitet miał więc na razie przede wszystkim obserwować i raportować, a dopiero później mógł się stać narzędziem kontroli nad przywozem.

Jesienią w Waszyngtonie trzeba było wyjaśniać jego pozycję. We wrześniu amerykański attaché handlowy w Hadze, który był zarazem przedstawicielem Rady Handlu Wojennego, pytał, komu komitet właściwie podlega. Rada odpowiedziała, że międzysojusznicze komitety handlowe w krajach neutralnych są czymś w rodzaju podkomitetów blokadowych urzędów poszczególnych rządów. Nie podlegają Sojuszniczemu Komitetowi Blokady w Londynie ani posłom, choć ich członkowie mają działać w najściślejszej zgodzie z posłami i z komitetem londyńskim. Komitet w Hadze działał jeszcze w ostatnich tygodniach wojny. Latem 1918 roku proponowano nawet, by to on w imieniu czterech rządów podpisał nową umowę z Holenderskim Trustem Zamorskim.