Bitwa nad Mozą

Bitwa nad Mozą rozegrała się pod koniec sierpnia 1914 roku w północno-wschodniej Francji, na odcinku rzeki od okolic Mézières przez Sedan po Stenay i Dun-sur-Meuse. Francuska 4 Armia, a na jej prawym skrzydle 3 Armia, broniły przepraw przed wojskami niemieckimi, które parły naprzód po zwycięstwie w Ardenach. Było to jedno z pierwszych starć, w których Francuzi, po serii klęsk w bitwach granicznych, skutecznie się bronili.

Daty bitwy

Źródła różnie określają ramy czasowe bitwy. Brytyjska chronologia wojny, na której opiera się nasz kalendarz, podaje 25–28 sierpnia. Wielu autorów anglojęzycznych datuje ją na 26–28 sierpnia, bo 26 sierpnia doszło do pierwszych poważnych walk o przeprawy. Francuskie opracowania często przedłużają ją do 29 sierpnia, obejmując nią także walki tylnych straży i bój pod Signy-l’Abbaye. W tym artykule przyjmujemy daty 25–28 sierpnia.

Odwrót za Mozę

W dniach 21–24 sierpnia 3 Armia generała Pierre’a Ruffeya i 4 Armia generała Fernanda de Langle de Cary poniosły ciężką klęskę w bitwie w Ardenach. Naprzeciw nich stały niemiecka 4 Armia księcia Albrechta Wirtemberskiego i 5 Armia następcy tronu Wilhelma.

24 sierpnia naczelny wódz Joseph Joffre nakazał 4 Armii wycofać się za Mozę. Wieczorem sztab armii polecił wysadzić mosty na Mozie i Chiers po przejściu ostatnich oddziałów. 25 sierpnia 4 Armia zajmowała pozycje na lewym brzegu rzeki, a saperzy niszczyli przeprawy. Tego samego dnia Joffre wydał Instrukcję ogólną nr 2, która zapowiadała stopniowy odwrót całego frontu i utworzenie nowej armii na lewym skrzydle. 3 Armia przeszła Mozę 26 sierpnia w ulewnym deszczu, między innymi przez most w Dun, który następnie wysadzono.

Lewy brzeg Mozy dawał obrońcom dogodne pozycje. Rzeka płynie tu głęboką doliną, a na jej zachodnim brzegu wznoszą się zalesione wzgórza. Langle de Cary polecił swoim wojskom stawiać zdecydowany opór każdej próbie przeprawy.

26 sierpnia

Do rzeki dotarły czołowe oddziały niemieckiej 4 Armii. W rejonie Donchery, na zachód od Sedanu, Niemcy zdobyli nieuszkodzony most i zaczęli przeprawiać się na lewy brzeg, a wkrótce zbudowali także mosty pontonowe. Przeciw nim rzucono do kontrataków dywizje rezerwowe i oddziały XI Korpusu. Na skrajnym lewym skrzydle, w rejonie Rocroi, pojawiły się pierwsze oddziały saskie z niemieckiej 3 Armii generała Maxa von Hausena.

27 sierpnia

Rano niemiecka 4 Armia przeszła do ogólnego natarcia. Niemcy przeprawiali się po prowizorycznych kładkach i mostach, między innymi pod Villers-devant-Mouzon i Martincourt oraz w rejonie Stenay. Ich pierwsze próby załamywały się pod ogniem francuskiej artylerii i piechoty, ale z czasem, wspierani przez ciężką artylerię, uchwycili przyczółki na lewym brzegu.

Francuzi odpowiadali kontratakami. Pod Stenay pułki piechoty kolonialnej odrzuciły Niemców z Luzy i Cesse. XI Korpus generała Eydoux odpierał natarcia na wzgórza naprzeciw Sedanu, gdzie zaciekle walczono o las La Marfée. Na lewym skrzydle IX Korpus toczył walki z Sasami Hausena.

28 sierpnia

Langle de Cary postanowił zepchnąć Niemców z powrotem za Mozę. Rano francuskie oddziały przeszły do kontrnatarcia. Oczyściły las La Marfée i odbiły kilka miejscowości, ale nie zdołały zlikwidować wszystkich niemieckich przyczółków. Na prawym skrzydle 3 Armia, która straciła wioski Beaufort i Beauclair, odparła silne natarcie oddziałów następcy tronu Wilhelma.

Najgroźniejsza sytuacja powstała na lewym skrzydle. Armia Hausena próbowała wbić się między 4 Armię a 5 Armię Lanrezaca, która wycofywała się na zachodzie. Pod Signy-l’Abbaye Dywizja Marokańska z IX Korpusu broniła się przez cały dzień przed silniejszym przeciwnikiem. Według francuskich relacji straciła tego dnia około 3 tysięcy ludzi, ale zatrzymała Sasów.

Wieczorem 28 sierpnia do 4 Armii dotarł rozkaz odwrotu na linię rzeki Aisne. Żołnierze, którzy tego dnia odnieśli lokalne sukcesy, przyjęli go z rozczarowaniem. Odwrót rozpoczął się w nocy z 28 na 29 sierpnia, osłaniany przez IX Korpus. 3 Armia otrzymała rozkaz odwrotu dzień później.

Straty

Dokładne straty obu stron w bitwie nad Mozą są trudne do ustalenia, bo walki nad rzeką płynnie przeszły w dalsze boje odwrotu. Obie strony straciły tysiące zabitych i rannych. Niemcy, forsując rzekę pod ogniem, ponieśli ciężkie straty, a francuskie relacje podkreślają, że wielokrotnie odpierano ich natarcia.

Znaczenie

Bitwa nad Mozą nie zatrzymała Niemców, ale spełniła swoje zadanie. 4 Armia opóźniła marsz niemieckiego centrum i nie dopuściła do rozerwania frontu między armiami francuskimi w najtrudniejszym momencie wielkiego odwrotu. Jednocześnie na zachodzie armia Lanrezaca stoczyła bitwę pod Guise. Po klęskach w bitwach granicznych francuskie wojska pokazały, że potrafią się bronić i kontratakować.

Z lewego skrzydła 4 Armii utworzono pod koniec sierpnia nowe zgrupowanie pod dowództwem generała Ferdinanda Focha, z którego powstała 9 Armia. Na początku września odegrała ona ważną rolę w bitwie nad Marną. Generał Ruffey został 30 sierpnia odsunięty od dowództwa 3 Armii, a jego miejsce zajął generał Maurice Sarrail.