Bitwa pod Braszowem

Bitwa pod Braszowem była ostatnią wielką bitwą kampanii w Siedmiogrodzie. Od 7 do 9 października 1916 roku niemiecka 9 Armia generała Ericha von Falkenhayna, złożona z dywizji niemieckich i austro-węgierskich, walczyła o Braszów i równinę Burzenlandu z rumuńską 2 Armią generała Grigorego Crăiniceanu. Niemiecka 187 Dywizja i węgierska 51 Dywizja Honwedu wdarły się do miasta i po dwóch dniach walk ulicznych je zdobyły, a rumuński kontratak na ich skrzydło od strony Sânpetru się nie powiódł. W nocy z 8 na 9 października Rumuni wycofali się ku przełęczom Karpat. Braszów, który 29 sierpnia zajęli bez walki, po około 40 dniach wrócił w ręce austro-węgierskie.

Nazwa i daty

Austriacka historia oficjalna nazywa to starcie bitwą pod Kronstadt (Schlacht bei Kronstadt), od niemieckiej nazwy miasta. Niemiecki kalendarz bitewny wymienia je jako walki pod Kronstadt (Kämpfe bei Kronstadt), w literaturze anglojęzycznej spotyka się nazwy Battle of Brașov i Battle of Brassó, a w rumuńskiej bitwę pod Braszowem (Bătălia de la Brașov). Bitwa była częścią szerszej bitwy o Siedmiogród.

Przyjmujemy daty 7–9 października 1916 roku za austriacką historią oficjalną, niemieckim kalendarzem bitewnym i amerykańskim historykiem Michaelem Barrettem. Rankiem 9 października walki już się nie toczyły, ale tego dnia zwycięzcy zajęli całe miasto i ruszyli za cofającymi się Rumunami. Rumuńska Wikipedia kończy bitwę 8 października, w dniu rozstrzygnięcia. Brytyjska chronologia wojny podaje te same daty co austriacka historia oficjalna. Rumunia posługiwała się wtedy kalendarzem juliańskim, więc w rumuńskich dokumentach bitwa trwała od 24 do 26 września.

Tło

Po bitwie pod Sybinem, wygranej 29 września, Falkenhayn zawrócił 9 Armię na wschód, wzdłuż północnych stoków Gór Fogaraskich i doliny Aluty. Rumuńska 2 Armia, osłabiona oddaniem kilku dywizji na front nad Dunajem i w Dobrudży, przez kilka dni opóźniała ten marsz, ale 2 października dostała rozkaz odwrotu za Alutę. 4 października Rumuni opuścili Fogarasz i zajęli pozycję w zalesionych górach, które oddzielają dolinę Aluty od Burzenlandu, a które Niemcy i Austriacy nazywali lasem Geisterwald.

5 października XXXIX Korpus Rezerwowy generała Hermanna von Staabsa uderzył na tę pozycję. Według austriackiej historii oficjalnej mgła, która do przedpołudnia zalegała w dolinach, utrudniła przygotowanie artyleryjskie, ale ułatwiła podejście. Niemiecka 187 Dywizja wdarła się w północne skrzydło rumuńskiego II Korpusu. Około 14.00 jego piechota w nieładzie opuściła pozycje, a zaprzęgi artyleryjskie uciekły w panice aż do Codlei. Niemcy zdobyli 43 działa, a rumuński II Korpus, który poniósł ciężkie straty, cofał się górskimi drogami na wschód. 6 października Staabs odrzucił pospiesznie zebrane oddziały rumuńskiej 4 Dywizji pod wsią Vlădeni i wyszedł z gór na równinę Burzenlandu. 4 Dywizja wycofała się jednym marszem przez Braszów aż do północnego wylotu przełęczy Predeal.

Siły i plany

Wieczorem 6 października Falkenhayn sądził, że Rumuni nie będą już bronić się przed górami, tylko chcą jak najszybciej przejść przez przełęcze. Zależało mu więc na tym, by szybko opanować ich północne wyloty na południowym skraju Burzenlandu. Korpus Staabsa dostał za cel Braszów: 187 Dywizja generała Edwina Sunkla miała nacierać od północy, wzdłuż drogi z Feldioary (Marienburg), a 51 Dywizja Honwedu od zachodu, od wsi Ghimbav, na wzgórza nad miastem. 76 Dywizja Rezerwowa szła od Zărnești ku przełęczy Bran (Törzburg). I Korpus Rezerwowy generała Curta von Morgena, z niemiecką 89 Dywizją i austro-węgierską 71 Dywizją, miał iść dalej na północ, na Feldioarę i Căpeni, i osłaniać lewe skrzydło armii. Korpus kawalerii generała Egona von Schmettowa skierowano dalej na północ, przeciw rumuńskiej Armii Północnej.

Rumuńskie naczelne dowództwo poleciło 2 Armii 6 października po południu bronić linii od Sfântu Gheorghe przez wzgórza pod Sânpetru i Braszów po przełęcz Bran, ale pozwoliło w razie potrzeby oddać miasto. Crăiniceanu chciał przyjąć natarcie Niemców na II Korpus między Bran a Braszowem, a III Korpusem uderzyć na ich lewe skrzydło. Do Braszowa miały wrócić wycofane wcześniej oddziały 4 Dywizji, a od strony Predealu nadjeżdżała koleją 21 Dywizja ściągnięta znad Dunaju. Rozkazy dotarły jednak do części dywizji dopiero 7 października około 15.00, gdy były już w marszu ku przełęczom, i musiały one zawracać.

Przebieg

7 października. Rano nad dworcem w Braszowie pojawiły się płomienie. Generał Sunkel uznał to za znak, że Rumuni opuszczają miasto, i poprowadził 187 Dywizję prosto na Braszów, wysyłając tylko jeden batalion z artylerią przez Sânpetru. Po południu, po odrzuceniu rumuńskich straży tylnych, obie dywizje Staabsa podeszły pod miasto i natrafiły na silny opór. Zawrócona w marszu północna połowa rumuńskiej 4 Dywizji przyjęła walkę, która trwała do nocy. Straż przednia 187 Dywizji, 189 Pułk Piechoty, wdarła się do północnej części Braszowa. Staabs zatrzymał 51 Dywizję Honwedu przed zachodnim skrajem miasta, by w nocnej walce ulicznej sprzymierzeńcy nie ostrzeliwali się nawzajem. Tymczasem rumuńska 3 Dywizja, która rozkaz dostała dopiero o 15.30, uderzyła na wsie Sânpetru i Hărman i do świtu wyparła z nich słaby niemiecki oddział boczny. Pod Zărnești rumuńska artyleria zatrzymała 76 Dywizję Rezerwową, która musiała obchodzić rumuńską pozycję na wzgórzach.

8 października. Od rana trwały walki na całym froncie wokół miasta. Według Barretta, gdy opadła mgła, Niemcy zobaczyli zwarte szeregi rumuńskiej piechoty, które mimo ognia artylerii szły na Sânpetru i pozycje 187 Dywizji pod miastem. 189 Pułk przez całą noc i cały dzień spychał Rumunów dom po domu na południe, a 51 Dywizja Honwedu w zaciętej walce wręcz zdobyła do 14.00 umocnione wzgórza na zachód od miasta. Rumuńskie źródła wspominają ciężkie walki na przedmieściu Brașovechi i na wzgórzu Strajă, a także pod dworcem Bartolomeu, gdzie niemieckie karabiny maszynowe wybiły całą rumuńską kompanię. Około południa rumuńska 3 Dywizja i 12 Brygada uderzyły od Sânpetru na skrzydło 187 Dywizji, a rumuńska artyleria przecięła drogę z Feldioary do Braszowa. Sunkel wyciągnął 189 Pułk z miasta, rzucił go przeciw atakującym i odparł ich, a oczyszczanie ulic zostawił Węgrom. Niemiecka 89 Dywizja, opóźniona przez zniszczone mosty, dotarła tylko w pobliże Sânpetru, ale samo jej pojawienie się na skrzydle wywołało zamieszanie w rumuńskich szeregach. Na zachodzie, pod ostrzałem ciężkich baterii i zagrożone obejściem, dwie rumuńskie brygady oddały silną pozycję między wzgórzem Măgura a Bran i cofnęły się do umocnień na granicy, na szczycie przełęczy.

9 października. Wieczorem 8 października Crăiniceanu wydał na wypadek porażki wytyczne do odwrotu, które w nocy weszły w życie. Rumuńskie dywizje wycofały się do wylotów przełęczy: 4 i 21 Dywizja ku przełęczy Predeal, 3 Dywizja ku przełęczy Altschanz na południowy wschód od miasta, a 12 Brygada ku przełęczy Buzău (Bodza). Według Barretta niemieckie karabiny maszynowe ostrzeliwały odchodzące kolumny, a Rumuni porzucili wiele pociągów z amunicją i zaopatrzeniem. O świcie 9 października niemieckie oddziały weszły do miasta, witane przez miejscowych Sasów. Sprzymierzeńcy ruszyli za rumuńskimi strażami tylnymi, ale do poważnych walk już nie doszło. Falkenhayn obserwował odwrót Rumunów z ruin zamku w Feldioarze.

Straty

Według austriackiej historii oficjalnej zwycięzcy zdobyli w czasie bitwy 25 dział, a w Braszowie około 200 wagonów kolejowych z żywnością, ale wzięli niewielu jeńców. Barrett podaje liczbę 1175 jeńców. Pełnych danych o zabitych i rannych po obu stronach nie ma. Rumuńska 2 Armia poniosła ciężkie straty w walkach w lesie Geisterwald i pod Braszowem, a nowy dowódca opisywał jej morale jako bardzo niskie.

Znaczenie

Bitwa pod Braszowem dopełniła klęski Rumunów w Siedmiogrodzie. Po utracie miasta także rumuńska Armia Północna, która nie próbowała nawet pomóc sąsiadowi, wycofała się w ciągu kilku dni ku granicy. Crăiniceanu stracił dowództwo, a 2 Armię ponownie objął generał Alexandru Averescu. Jeszcze 9 października Averescu postanowił nie bronić się u wylotów przełęczy, gdzie Rumunów niszczyłaby niemiecka ciężka artyleria, tylko w głębi górskich dolin.

Falkenhayn, jak pisze austriacka historia oficjalna, liczył po zwycięstwie, że przejdzie przez góry na karkach cofającego się przeciwnika i dotrze prosto do Bukaresztu. To się nie udało. Rumuni nie zostali okrążeni, a na granicy ich opór stężał. Walki o przełęcze Predeal, Bran i Buzău trwały przez resztę października. Dopiero w listopadzie 9 Armia przełamała front w dolinie Jiu i wyszła na równinę Wołoszczyzny.