Czernin ministrem spraw zagranicznych

22 grudnia 1916 roku cesarz Karol I zmienił kierownika polityki zagranicznej monarchii. Wspólnym ministrem domu cesarskiego i spraw zagranicznych Austro-Węgier został 44-letni hrabia Ottokar Czernin, do sierpnia poseł austro-węgierski w Rumunii. Zastąpił barona Istvána Buriána, który kierował dyplomacją od stycznia 1915 roku. Burián nie odszedł z rządu: tego samego dnia objął urząd wspólnego ministra finansów. Część opracowań, zwłaszcza anglojęzycznych, podaje jako datę nominacji Czernina 23 grudnia. Była to druga, po zmianie rządu w Wiedniu, wielka decyzja personalna nowego cesarza w tych tygodniach.

Arystokrata z kręgu Franciszka Ferdynanda

Czernin urodził się 26 września 1872 roku w Dymokurach w Czechach, w starym rodzie czeskiej arystokracji. Studiował prawo w Pradze, a w 1897 roku wstąpił do służby dyplomatycznej i pracował w ambasadzie w Paryżu, a potem w Hadze. W 1902 roku porzucił dyplomację i zajął się majątkiem i polityką. W latach 1903–1913 zasiadał w czeskim sejmie krajowym, gdzie należał do proniemieckiego stronnictwa „wiernej konstytucji” wielkiej własności ziemskiej, i dał się poznać jako zdecydowany konserwatysta, obrońca władzy monarszej i przeciwnik powszechnego prawa wyborczego. Od 1905 roku należał do grona doradców następcy tronu, arcyksięcia Franciszka Ferdynanda, który widział w nim przyszłego szefa rządu odnowionej, silniej scentralizowanej monarchii. W 1912 roku cesarz powołał go dożywotnio do austriackiej Izby Panów.

Jesienią 1913 roku, na życzenie arcyksięcia, Czernin wrócił do dyplomacji jako poseł w Bukareszcie. Uchodził za wroga Węgrów i jego nominacja wywołała w Budapeszcie sprzeciw, ale ostatecznie zgodził się na nią węgierski premier István Tisza. Czernin szybko doszedł do wniosku, że na sojuszniczą Rumunię nie można liczyć. Po wybuchu wojny pomagał podtrzymywać jej neutralność, wspierany przez sędziwego, proniemieckiego króla Karola I Hohenzollerna. Według części opracowań radził Wiedniowi, by za cenę dalszej neutralności zaproponować Bukaresztowi ustępstwa terytorialne w Siedmiogrodzie i Bukowinie, czemu stanowczo sprzeciwił się rząd węgierski. 27 sierpnia 1916 roku to właśnie jemu w Bukareszcie wręczono rumuńską deklarację wojny, po czym wrócił do Wiednia.

Minister od pokoju

Karol I znał Czernina z otoczenia swojego stryja Franciszka Ferdynanda. Młody cesarz od pierwszych dni panowania zapowiadał, że chce jak najszybciej zakończyć wojnę, a Czernin był przekonany, że monarchia potrzebuje szybkiego pokoju, jeśli ma przetrwać. Nowy minister objął urząd w szczególnym momencie. Dziesięć dni wcześniej państwa centralne, w tym Austro-Węgry, wystosowały za pośrednictwem neutralnych ofertę pokojową, a 18 grudnia prezydent Stanów Zjednoczonych Woodrow Wilson wezwał strony wojny, by przedstawiły swoje warunki. Odpowiedź Wiednia na amerykańską notę była jedną z pierwszych spraw, które trafiły na biurko Czernina.

Nominacja wzmocniła też wpływ grupy niemiecko-austriackich arystokratów z Izby Panów, do której należał Czernin. Historycy opisują jego politykę jako „niemiecki kurs”: Czernin szukał pokoju kompromisowego, ale nie chciał zerwać sojuszu z Niemcami, a uzależnienie monarchii od Berlina coraz bardziej ograniczało jego swobodę. Na początku 1917 roku niechętnie zgodził się na niemiecką nieograniczoną wojnę podwodną, a potem bezskutecznie przekonywał niemieckich przywódców do ustępstw na rzecz pokoju, a na początku 1918 roku prowadził rokowania pokojowe w Brześciu Litewskim i Bukareszcie. Urząd stracił w kwietniu 1918 roku, gdy francuski premier Georges Clemenceau ujawnił tajne zabiegi pokojowe cesarza Karola. Jego następcą został ponownie Burián.