Lambros premierem Grecji

10 października 1916 roku, czyli 27 września według kalendarza juliańskiego, którym posługiwała się Grecja, w Atenach zaprzysiężono rząd profesora Spiridona Lambrosa. Tę datę podają greckie wykazy rządów i brytyjska chronologia wojny. Wcześniejsze etapy przesilenia źródła datują różnie: brytyjski publicysta George F. Abbott, opierając się na depeszy korespondenta londyńskiego „The Times”, pisze, że Lambros przyjął misję utworzenia rządu 8 października, a amerykański rocznik „The American Year Book” pod tym samym dniem notuje jego nominację. Brytyjska historia oficjalna kampanii macedońskiej (Falls) podaje, że nowy gabinet powstał 9 października. Kraj od kilku dni nie miał rządu, bo gabinet Nikolaosa Kalogeropulosa, którego mocarstwa Ententy nie chciały uznać, ustąpił na początku miesiąca.

Uczony zamiast polityka

Lambros, urodzony w 1851 roku na Korfu, był jednym z najbardziej znanych greckich uczonych. Studiował w Atenach i w Niemczech, doktorat uzyskał w Lipsku, a od 1890 roku był profesorem historii Grecji i paleografii na uniwersytecie w Atenach, którym dwukrotnie kierował jako rektor. Jako bizantynolog zasłynął badaniami nad rękopisami i wydaniami źródeł, od 1904 roku wydawał pismo „Neos Hellenomnemon” i należał do twórców nowoczesnego sportu greckiego: był współautorem oficjalnego sprawozdania z igrzysk olimpijskich w Atenach w 1896 roku. Brytyjski autor J. Selden Willmore, nieprzychylny królowi, podkreślał, że nowy premier nie był ani politykiem, ani nawet posłem, a na współpracowników dobrał sobie dwóch innych profesorów i kilku urzędników.

Taki rząd był odpowiedzią na żądania samych mocarstw. Ich nota z 21 czerwca domagała się gabinetu bez barw politycznych, a Kalogeropulosowi zarzucano właśnie to, że rządził jako polityk stronnictwa. Według greckiego wykazu rządów gabinet Lambrosa był gabinetem „urzędniczym”, złożonym w całości z ludzi spoza parlamentu, który zresztą nie obradował. Premier objął też ministerstwo wyznań i oświaty, sprawy zagraniczne powierzył Ewjeniosowi Zalokostasowi, ministerstwo wojny generałowi Nikolaosowi Drakosowi, a marynarkę kontradmirałowi Joanisowi Damianosowi, który kierował nią już w poprzednim rządzie.

Człowiek króla?

Ani przyjaciele, ani przeciwnicy króla nie mieli wątpliwości, czyją wolę będzie wykonywał nowy rząd. Brytyjska historia oficjalna kampanii macedońskiej nazywa gabinet Lambrosa rządem „bez wyraźnej barwy politycznej” i najwyraźniej tylko rzecznikiem króla Konstantyna I. Korespondent „The Times” donosił 8 października, że Lambrosa uważa się za germanofila i nie wiadomo, czy mocarstwa uznają jego gabinet. Abbott, który bronił króla, odpowiadał z ironią, że profesor był powszechnie szanowanym uczonym, a jego jedyną winą było to, że nie był wenizelistą. Nowy premier zapowiedział, że będzie kontynuował politykę poprzedników: przyjazne stosunki ze wszystkimi walczącymi i życzliwą neutralność wobec Ententy.

Grecja miała już wtedy dwie władze. Dzień wcześniej Elefterios Wenizelos przybył do Salonik, by razem z admirałem Kunduriotisem i generałem Danglisem stanąć na czele rządu Obrony Narodowej. Rząd w Atenach rządził odtąd w praktyce tylko tak zwaną starą Grecją, z Peloponezem i Wyspami Jońskimi, a schizma narodowa przeszła w otwarty rozłam państwa.

Pierwszy dzień

Lambros nie miał nawet chwili spokoju. Według brytyjskiej historii oficjalnej wojny na morzu nowy premier wciąż jeszcze kompletował gabinet, gdy francuski wiceadmirał Louis Dartige du Fournet, działając na rozkaz z Paryża, zapowiedział nowe żądania. Brytyjski poseł Sir Francis Elliot prosił, by poczekać, aż Lambros „usiądzie w siodle”, ale bez skutku. Tego samego dnia admirał wręczył rządowi ultimatum w sprawie floty: Grecja miała w ciągu doby oddać lekkie okręty i rozbroić duże. Pierwszą decyzją nowego gabinetu było więc ustąpienie przed siłą. Brytyjska historia oficjalna przyznaje, że w następnych tygodniach Lambros okazał się tak ugodowy, jak tylko pozwalały okoliczności, a jego rząd postanowił cierpliwie znosić upokorzenia. Przetrwał do wiosny 1917 roku, przez najcięższy okres konfliktu króla z Ententą.