Poole w Murmańsku

24 maja 1918 roku do Murmańska wpłynął amerykański krążownik USS Olympia, weteran bitwy w Zatoce Manilskiej z 1898 roku. Według historii amerykańskiej marynarki wśród pasażerów był brytyjski generał major Frederick Poole, wyznaczony na dowódcę wojsk sojuszniczych na północy Rosji. Poole, który spędził wcześniej dwa lata w Rosji, w swoim pierwszym raporcie dla ministra wojny pisał, że zszedł na ląd w Murmańsku właśnie 24 maja, by objąć dowództwo. Tego dnia, jak podkreślał, narodził się Północnorosyjski Korpus Ekspedycyjny. Brytyjska chronologia wojny notuje pod tą samą datą, że Poole wylądował w Murmańsku, „by zorganizować” te siły.

Murmańsk, założony w czasie wojny niezamarzający port nad Morzem Barentsa, był dla sojuszników ważny z dwóch powodów. Leżały tam ogromne zapasy materiałów wojennych, dostarczonych dla armii rosyjskiej, a kolej murmańska łączyła go z Piotrogrodem. Po pokoju brzeskim i lądowaniu Niemców w Finlandii obawiano się, że Niemcy albo fińscy biali opanują kolej i port, zagarną zapasy i urządzą tam bazę okrętów podwodnych. Paradoksalnie pierwsi sojusznicy przybyli tu na zaproszenie bolszewików. 1 marca, gdy w Brześciu ważyły się losy pokoju, komisarz spraw zagranicznych Lew Trocki polecił radzie w Murmańsku przyjąć „wszelką pomoc misji sojuszniczych”. Przewodniczący rady Aleksiej Jurjew zawarł z przedstawicielami Ententy ustne porozumienie, a na początku marca z brytyjskiego okrętu HMS Glory zeszło na ląd około 170 żołnierzy piechoty morskiej. Później dołączyły oddziały z brytyjskiego krążownika Cochrane i francuskiego Amiral Aube. Na początku maja marynarze z Cochrane’a starli się w Peczendze z oddziałem fińskich białych ochotników, którzy chcieli przyłączyć ten skrawek wybrzeża do Finlandii, i zmusili ich do odwrotu.

Poole miał według rozkazów z War Office oprzeć swoje siły na żołnierzach Korpusu Czechosłowackiego, których około 20 tysięcy miało jechać przez Rosję do Archangielska i Murmańska, by stamtąd popłynąć do Francji, a do tego na miejscowych ochotnikach i kilku tysiącach żołnierzy sojuszniczych. Rzeczywistość wyglądała inaczej. Czesi nie przyjechali, bo według Poole’a pod naciskiem Niemców zatrzymał ich rząd radziecki, a wkrótce doszło do walk między nimi a bolszewikami. Poole naliczył około 500 marynarzy z oddziałów desantowych okrętów, około 300 Francuzów, w większości inwalidów, rozrzuconych wzdłuż kolei, około 1400 Serbów, z których wielu chorowało, a połowa nie miała karabinów, około 1200 rosyjskich czerwonogwardzistów strzegących kolei, o wątpliwej wartości i postawie wobec sojuszników, oraz około 500 fińskich czerwonogwardzistów, uchodźców po przegranej wojnie domowej, z których dwustu cierpiało na szkorbut i głód. Sojusznicy trzymali Murmańsk z oddziałem w Kandałakszy, a wywiad ostrzegał przed możliwym atakiem fińskich białych na kolej. Główną obroną były, jak przyznawał sam Poole, bagna i bezdroża oraz działa okrętów w porcie.

W kolejnych tygodniach siły Poole’a zaczęły rosnąć. 29 maja przypłynęło 400 żołnierzy Royal Marines, a w czerwcu przyszły następne posiłki. Stosunki z Moskwą, która naciskana przez Berlin żądała wycofania sojuszników, szybko się psuły, a miejscowa rada w końcu zerwała z rządem Lenina i stanęła po stronie Ententy. Na początku sierpnia Poole poprowadził wyprawę do Archangielska. Jego przybycie do Murmańska uważa się za początek sojuszniczej interwencji na północy Rosji, która miała trwać do jesieni 1919 roku.