Protest Ententy w sprawie Fortu Rupel

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 31 maja 1916 roku, że rządy Ententy zaprotestowały w Atenach przeciw zajęciu przez Bułgarów greckiego fortu Rupel w dolinie Strumy. Nie udało się odnaleźć wspólnej noty sprzymierzonych z tego dnia. Zachowane dokumenty pokazują raczej serię wystąpień, które w ostatnich dniach maja i pierwszych dniach czerwca składały w Atenach i w swoich stolicach Francja, Rosja i Wielka Brytania. Najostrzej wypowiedział się Paryż. Według brytyjskiej historii oficjalnej działań w Macedonii 1 czerwca francuski poseł w Atenach Jean Guillemin ostrzegł premiera Stefanosa Skuludisa, że jeśli Bułgarzy będą dalej posuwać się w głąb Macedonii Wschodniej, a armia grecka nie stawi im oporu, skutki dla Grecji będą bardzo poważne.

Paryż: koniec życzliwej neutralności

Stanowisko francuskiego rządu przedstawił tego samego dnia w Paryżu dyrektor departamentu politycznego MSZ Pierre de Margerie w długiej rozmowie z greckim chargé d’affaires Dimitriosem Kaklamanosem. Grecki dyplomata zdał z niej sprawę w depeszy datowanej 1 czerwca. Margerie powiedział, że francuska opinia publiczna jest przekonana o porozumieniu Grecji z państwami centralnymi, a niemieckie źródła to potwierdzają. Rząd francuski gotów był przyjąć, że Bułgarzy zajęli przełęcz Rupel ze względów obronnych. Gdy jednak ich wojska wchodzą w głąb Macedonii, zajmują okolice miast, których Bułgaria od dawna pożąda, i mogą ruszyć na Kawalę, Paryż musi wnioskować, że Ateny dostały zapewnienie zwrotu tych ziem. Bierność Grecji wobec inwazji, która może osłabić położenie wojsk sprzymierzonych, oznacza według Margerie’a porzucenie polityki życzliwej neutralności. Ententa odzyskuje więc swobodę działania, zarówno wojskowego, jak i w sprawach porządku wewnętrznego, a generał Maurice Sarrail dostał rozkazy dające mu szersze uprawnienia niż dotąd.

Zmiana była istotna. Sarrail, naczelny wódz wojsk sprzymierzonych w Salonikach, od dawna chciał ogłosić w mieście stan oblężenia, czyli przejąć władzę od greckiej administracji. Dotąd nie pozwalał mu na to generał Joseph Joffre. Według brytyjskiej historii oficjalnej, opartej na francuskiej, gdy tylko w Paryżu dowiedziano się o oddaniu fortu, rząd francuski zmienił zdanie i zezwolił Sarrailowi podjąć wszelkie kroki, jakie uzna za konieczne dla bezpieczeństwa wojsk. Brytyjczycy byli ostrożniejsi. Historia oficjalna zauważa, że Sarrail był znacznie bardziej skłonny do represji niż nowy dowódca brytyjski generał George Milne, francuski admirał Louis Dartige du Fournet czy rządy w Paryżu i Londynie.

Piotrogród i Rzym

Podobne głosy dochodziły z innych stolic. 3 czerwca grecki poseł w Piotrogrodzie meldował, że rosyjski dyrektor departamentu politycznego, w stałym kontakcie z ministrem Siergiejem Sazonowem, mówił mu o wielkim rozdrażnieniu na Grecję we Francji i Wielkiej Brytanii. W rosyjskich kołach rządowych panowało przekonanie, że zajęcie Rupelu i bułgarski marsz w głąb Macedonii, na które Grecja się zgodziła, dowodzą wcześniejszej umowy z Bułgarią. Poseł dowiedział się, że sprzymierzeni naradzają się nad cofnięciem gwarancji danych Grecji przy zajmowaniu jej terytorium, i radził spodziewać się środków przymusu. Grecki poseł w Rzymie już 30 maja donosił, że Włosi pytają, ile są warte greckie zapewnienia.

Odpowiedź Skuludisa

Skuludis odpierał zarzuty. W okólniku do poselstw w stolicach Ententy nazwał twierdzenia o uprzednim porozumieniu z wrogami Ententy oszczerstwami jej przeciwników. 3 czerwca polecił chargé d’affaires w Paryżu odpowiedzieć, że Ateny nie rozumieją, jak można im wyrzucać, że dostały od państw centralnych te same gwarancje integralności i zwrotu zajętych ziem, jakie wcześniej dała im Ententa. Według brytyjskiego publicysty George’a F. Abbotta premier odparł na francuską groźbę, że opór jest możliwy tylko za cenę porzucenia neutralności, a żądanie oporu przeczy zapewnieniom Ententy, że nie chce wciągać Grecji do wojny. Nie wspominał przy tym, że 22 maja przyjął bez protestu niemiecką i bułgarską zapowiedź wkroczenia.

Co przyniósł czerwiec

Słowa szybko zamieniły się w czyny. 3 czerwca, w dniu imienin króla Konstantyna I, Sarrail ogłosił w Salonikach stan oblężenia i przejął kontrolę nad pocztą, telegrafem, kolejami i prasą. Wkrótce sprzymierzeni wprowadzili częściową blokadę greckich wybrzeży i zaczęli przygotowywać demonstrację floty przed Atenami. 21 czerwca posłowie trzech mocarstw opiekuńczych, Wielkiej Brytanii, Francji i Rosji, wręczyli Grecji notę, w której wśród zarzutów wymienili oddanie Fortu Rupel „za przyzwoleniem rządu”. Zażądali demobilizacji armii, zastąpienia gabinetu rządem urzędniczym, rozwiązania parlamentu i nowych wyborów. Skuludis podał się do dymisji, a jego następca Aleksandros Zaimis przyjął wszystkie żądania.