Rosyjskie wojska w Marsylii

20 kwietnia 1916 roku rano do portu w Marsylii wpłynął francuski parowiec Himalaya z rosyjskimi żołnierzami na pokładzie. Byli to pierwsi żołnierze 1 Specjalnej Brygady Piechoty, wysłanej przez cara do walki na froncie zachodnim. Według depesz francuskiej prasy, które przedrukowała włoska agencja Stefani, statek przybił do nabrzeża około drugiej po południu. Na pokład wszedł gubernator wojskowy Marsylii generał Ménissier z generałem Guérinem, który reprezentował naczelnego wodza Josepha Joffre’a. Przedstawił ich rosyjski attaché wojskowy w Paryżu, pułkownik Aleksiej Ignatjew. Orkiestry zagrały hymn rosyjski i „Marsyliankę”, a stłoczeni na pokładzie Rosjanie zasalutowali i trzy razy krzyknęli „hurra”. Dowódca brygady, generał major Nikołaj Łochwicki, zszedł na ląd i przeszedł przed frontem francuskiej kompanii honorowej, po czym zaczęło się wyładowanie wojska. Część opracowań podaje jako dzień przybycia brygady 16 kwietnia, ale ówczesne depesze i większość opracowań wskazują na 20 kwietnia.

Żołnierze za amunicję

Pod koniec 1915 roku do Rosji przyjechał francuski polityk Paul Doumer, przewodniczący senackiej komisji wojskowej, a później prezydent Francji. Francja straciła w pierwszych kampaniach wojny setki tysięcy ludzi i liczyła na niewyczerpane, jak sądzono, rezerwy ludzkie sojusznika. Doumer proponował, by Rosja w zamian za francuską broń i amunicję, której jej armii rozpaczliwie brakowało, wysłała do Francji całe armie. Źródła mówią o 300 albo nawet 400 tysiącach żołnierzy. Szef sztabu Naczelnego Wodza, generał Michaił Aleksiejew, był temu przeciwny, ale car Mikołaj II zgodził się wysłać kilka brygad. Rosjanie postawili warunki: żołnierze mieli pozostać pod dowództwem rosyjskich oficerów, a ich transport morski mieli zapewnić Francuzi.

Brygadę utworzono w styczniu 1916 roku. Nie była to istniejąca jednostka, lecz dwa nowe pułki, sformowane z uzupełnień z różnych pułków zapasowych. 1 Pułk Specjalny pułkownika Michaiła Nieczwołodowa powstał w Moskwie i według części opracowań służyli w nim głównie robotnicy, a 2 Pułk pułkownika Diakonowa w Samarze, głównie z rekrutów ze wsi. Brygada liczyła około 9 tysięcy ludzi. Ponieważ morza wokół Europy były zamknięte albo niebezpieczne, wysłano ją okrężną drogą. Pociągi zawiozły żołnierzy Koleją Transsyberyjską i przez Mandżurię do portu Dalny (Dalian), gdzie zaokrętowano ich na francuskie statki. Płynęli przez Sajgon, Kolombo i Aden, a potem Kanałem Sueskim na Morze Śródziemne. Podróż trwała ponad dwa miesiące.

Przyjęcie w Marsylii

Tego samego dnia Joffre wydał rozkaz dzienny do armii francuskiej. „Nasza wierna sojuszniczka Rosja, której armie walczą już tak dzielnie przeciw Niemcom, Austro-Węgrom i Turcji, zechciała dać Francji nowy dowód przyjaźni” – pisał. – „Żołnierze rosyjscy, wybrani spośród najdzielniejszych i dowodzeni przez najbardziej cenionych oficerów, przybywają walczyć w naszych szeregach. Przyjmiecie ich jak braci”. Z portu Rosjanie pomaszerowali do przygotowanego dla nich obozu Mirabeau pod miastem. Ponieważ żołnierze byli zmęczeni długą podróżą, wielką defiladę przez Marsylię przełożono na następny dzień. 21 kwietnia tłumy od rana zapełniły ulice, a kiedy Rosjanie przeszli śpiewając pod łukiem triumfalnym przy placu d’Aix, ludzie obsypywali ich kwiatami. Francuska prasa pisała o „wybranych żołnierzach”, a lokalna gazeta widziała w defiladzie pod gałązkami drzew oliwnych zapowiedź zwycięstwa. Następne statki z Rosjanami przypływały do Marsylii jeszcze w kolejnych dniach, według francuskich opracowań do początku maja. 26 kwietnia pierwsze oddziały odjechały pociągami do obozu ćwiczebnego w Mailly w Szampanii.

Przybycie Rosjan miało przede wszystkim znaczenie propagandowe. Kilka tysięcy żołnierzy niewiele znaczyło wobec strat pod Verdun, ale pokazywało Francuzom, że sojusznik z dalekiego wschodu jest z nimi także na ich własnej ziemi. 14 lipca rosyjscy żołnierze wzięli udział w defiladzie w Paryżu, a latem brygada weszła na front w Szampanii. W 1916 roku przyszły jeszcze trzy brygady: dwie skierowano na front salonicki, jedną do Francji. Wiosną 1917 roku, już po rewolucji lutowej, rosyjskie brygady poniosły ciężkie straty w ofensywie Nivelle’a. Odesłane potem na tyły, do obozu w La Courtine, zbuntowały się i jesienią 1917 roku bunt stłumiono siłą.