Bitwa nad jeziorami mazurskimi

Bitwa nad jeziorami mazurskimi rozegrała się we wrześniu 1914 roku w Prusach Wschodnich, na terenach dzisiejszej Warmii i Mazur oraz obwodu kaliningradzkiego. Niemiecka 8 Armia generała Paula von Hindenburga pobiła w niej rosyjską 1 Armię generała Paula von Rennenkampfa i wyparła ją z Prus Wschodnich. Była drugim, po Tannenbergu, wielkim zwycięstwem Niemców na froncie wschodnim w 1914 roku.

Daty bitwy

Źródła różnie określają czas trwania bitwy. Polska literatura podaje zwykle 8–15 września, wiele opracowań zachodnich 7–14 lub 9–14 września, a niektóre obejmują nią całą niemiecką operację od pierwszych dni września. Na tej stronie za początek bitwy przyjęto 5 września, zgodnie z brytyjską kroniką wojny. Tego dnia niemieckie korpusy przegrupowywały się już na pozycje wyjściowe przeciw Rennenkampfowi, a na skrzydłach dochodziło do starć. Główne natarcie ruszyło 7 i 8 września, a pościg za Rosjanami Niemcy zakończyli 15 września.

Po Tannenbergu

Pod koniec sierpnia 1914 roku Niemcy okrążyli i zniszczyli rosyjską 2 Armię generała Samsonowa. Druga armia rosyjska, 1 Armia Rennenkampfa, która w czasie tej bitwy posuwała się powoli w stronę Królewca i nie przyszła Samsonowowi z pomocą, pozostała jednak w Prusach Wschodnich. Po klęsce Samsonowa Rennenkampf zatrzymał się i okopał na linii od doliny Dejmy na północy, przez okolice Welawy i Nordenburga, po jezioro Mamry pod Węgoborkiem, dzisiejszym Węgorzewem. Na południe od niego, w rejonie Ełku, gromadziła się nowa rosyjska 10 Armia, jeszcze daleka od gotowości.

31 sierpnia Hindenburg otrzymał rozkaz oczyszczenia Prus Wschodnich z wojsk Rennenkampfa. Dostał do tego posiłki z frontu zachodniego: Korpus Rezerwowy Gwardii, XI Korpus i 8 Dywizję Kawalerii. Ich wysłanie na wschód w przededniu bitwy nad Marną osłabiło niemieckie prawe skrzydło we Francji.

Plan

Hindenburg i jego szef sztabu Erich Ludendorff postanowili związać Rosjan od frontu na północy, a na południowym skrzydle przejść przez przesmyki między jeziorami i oskrzydlić armię Rennenkampfa od strony Mazur. Kluczową rolę odgrywała twierdza Boyen w Lötzen, dzisiejszym Giżycku, która panowała nad jednym z najważniejszych przesmyków i przez cały czas pozostawała w niemieckich rękach. Uderzeniem przez jeziora dowodził I Korpus generała Hermanna von François, wsparty XVII Korpusem i kawalerią. Na dalekim prawym skrzydle 3 Rezerwowa Dywizja generała Curta von Morgena osłaniała natarcie od strony rosyjskiej 10 Armii.

Rosjanie, choć liczniejsi, byli rozciągnięci na długim froncie i nie skoncentrowani. Dowódca Frontu Północno-Zachodniego, generał Jakow Żyliński, planował własną ofensywę dopiero na połowę września, gdy 10 Armia i odtwarzana 2 Armia będą gotowe. Niemcy mieli za to wyraźną przewagę w artylerii, zwłaszcza ciężkiej.

Przebieg

5–7 września. Niemieckie korpusy zajmowały pozycje wyjściowe, korzystając z gęstej sieci kolei wschodniopruskich. 7 września 3 Rezerwowa Dywizja zaatakowała rosyjskie oddziały pod Białą Piską i wzięła kilkuset jeńców.

8 września. Na południowym skrzydle I Korpus opanował przesmyki między jeziorami i zajął Orzysz. XVII Korpus zepchnął Rosjan pod Kruklanki, ale nie przełamał ich obrony. Na północy Niemcy dopiero podchodzili do rosyjskich pozycji.

9 września. XVII Korpus przełamał rosyjską obronę w rejonie Pozezdrza i Kruklanek. Na północy Korpus Rezerwowy Gwardii natrafił nad Łyną na zacięty opór. Rennenkampf zrozumiał, że jego lewe skrzydło zostaje obchodzone. Wieczorem, według części źródeł dopiero następnego dnia, nakazał odwrót.

10–11 września. Rosyjski kontratak spod Gołdapi załamał się w ogniu niemieckiej artylerii, a Niemcy zajęli miasto. Niemiecka kawaleria weszła w lukę między rosyjską 1 a 10 Armią, zagrażając tyłom Rennenkampfa. Rosyjskie korpusy centrum i prawego skrzydła broniły się uparcie nad Węgorapą, co pozwoliło reszcie armii uniknąć okrążenia.

12–15 września. Odwrót Rosjan miejscami zamienił się w ucieczkę. Rennenkampf na krótko stracił łączność z podległymi korpusami. Do 14 września Prusy Wschodnie zostały oczyszczone z wojsk rosyjskich, a resztki 1 Armii wycofały się za Niemen. Niemcy wkroczyli na terytorium Rosji i zajęli między innymi Suwałki i Augustów. 15 września dowództwo niemieckie zakończyło pościg.

Straty

Sztab rosyjskiego Frontu Północno-Zachodniego szacował straty 1 Armii na około 100 tysięcy ludzi, z czego mniej więcej połowę stanowili jeńcy, oraz około 150 dział. Niemcy ogłosili wzięcie ponad 30 tysięcy jeńców. Straty niemieckiej 8 Armii w całym wrześniu 1914 roku, obejmujące także walki poza tą bitwą, wyniosły według niemieckich danych około 13,5 tysiąca zabitych, rannych i zaginionych.

Znaczenie

Rosyjska ofensywa w Prusach Wschodnich zakończyła się całkowitą klęską. Dwie armie, które miesiąc wcześniej wkroczyły do prowincji, zostały pobite i wyparte. Żyliński stracił stanowisko, a Rennenkampf, choć pozostał na razie na stanowisku, został odwołany po kolejnych niepowodzeniach pod koniec 1914 roku.

Niemcy nie zdołali jednak powtórzyć Tannenbergu. Armia Rennenkampfa uniknęła okrążenia i szybko uzupełniła straty. Hindenburg i Ludendorff musieli wkrótce przenieść główny wysiłek na południe, by ratować cofających się w Galicji Austriaków. Walki na Mazurach wróciły w lutym 1915 roku, gdy Niemcy rozbili rosyjską 10 Armię w drugiej bitwie nad jeziorami mazurskimi.