Konwencja włosko-czechosłowacka

21 kwietnia 1918 roku w Rzymie premier Vittorio Emanuele Orlando i minister wojny generał Vittorio Italico Zupelli podpisali konwencję między rządem włoskim a Czechosłowacką Radą Narodową, którą reprezentował jej wiceprzewodniczący, pułkownik Milan Rastislav Štefánik. Włochy zgodziły się na utworzenie z jeńców autonomicznej armii czechosłowackiej i uznały ją za siłę zbrojną narodu, który nie miał jeszcze własnego państwa. Rada uzyskała zwierzchnictwo nad czechosłowackimi ochotnikami, a armia miała walczyć w składzie wojsk włoskich, pod dowództwem włoskiego generała. Brytyjska chronologia wojny umieszcza ten układ błędnie pod 30 czerwca 1918 roku.

Do tej pory rząd w Rzymie odnosił się do czechosłowackich planów nieufnie. W obozach jenieckich siedziały tysiące Czechów i Słowaków z armii austro-węgierskiej, którzy trafili do włoskiej niewoli. Już w latach 1916–1917 w obozie w Santa Maria Capua Vetere pod Neapolem powstał Czechosłowacki Korpus Ochotniczy, prowadzony przez działacza Sokoła Jana Čapka. Ośrodkiem ruchu stał się obóz w kartuzji Certosa di Padula koło Salerno, przez który przeszło ponad 10 tysięcy czeskich i słowackich jeńców. Ochotnicy chcieli walczyć, ale władze włoskie długo pozwalały im tylko pracować. Nastawienie Włochów zaczęło się zmieniać po klęsce pod Caporetto jesienią 1917 roku. W styczniu 1918 roku dowództwo włoskiej 6 Armii zgodziło się na utworzenie z czechosłowackich i jugosłowiańskich ochotników niewielkich oddziałów zwiadowczych, tzw. esploratori. Prowadziły rozpoznanie i propagandę, namawiając rodaków po drugiej stronie frontu do przechodzenia na stronę włoską.

Kilkanaście dni przed podpisaniem konwencji obradował w Rzymie kongres narodów uciskanych przez Austro-Węgry, w którym brali udział Štefánik i Edvard Beneš. Orlando przyjął wówczas przywódców delegacji i przyłączył się do ich uchwał. Konwencja była pierwszym praktycznym krokiem tej polityki. Według relacji przytaczanej w literaturze Štefánik powiedział podczas rozmów premierowi: „Nie żądam od was niczego poza tym, byście pozwolili naszym ludziom umierać za ich ideały”.

Z jenieckich batalionów roboczych zaczęto szybko formować pułki piechoty, według włoskich danych w sumie około 13,6 tysiąca żołnierzy i blisko 500 oficerów. Utworzono z nich 6 Dywizję Czechosłowacką, której dowództwo objął generał Andrea Graziani. 24 maja, w rocznicę przystąpienia Włoch do wojny, Orlando przekazał Štefánikowi sztandar legionu na uroczystości przy pomniku Wiktora Emanuela II w Rzymie. W czerwcu czechosłowaccy zwiadowcy walczyli już nad Piawą.