Kuba wypowiada wojnę Austro-Węgrom

16 grudnia 1917 roku prezydent Kuby Mario García Menocal ogłosił, że między Republiką Kuby a cesarsko-królewskim rządem Austro-Węgier istnieje stan wojny. Kuba, która osiem miesięcy wcześniej, dzień po Stanach Zjednoczonych, wypowiedziała wojnę Niemcom, znów poszła za Waszyngtonem. Od amerykańskiej decyzji minęło dziewięć dni, od podobnego kroku Panamy sześć.

Kongres w Hawanie

Gdy 4 grudnia prezydent Woodrow Wilson poprosił Kongres o wypowiedzenie wojny Austro-Węgrom, w Hawanie nie było wątpliwości, co zrobić. Na początku grudnia Menocal zwrócił się w orędziu do kubańskiego Kongresu o wspólną rezolucję wypowiadającą wojnę monarchii Habsburgów. W kwietniu obie izby uchwaliły wojnę z Niemcami w ciągu jednego popołudnia. Teraz potrzebowały kilku dni. Według kubańskiego kronikarza tamtych lat Leóna Primellesa Izba Reprezentantów przyjęła rezolucję 12 grudnia, Senat 14 grudnia, a 16 grudnia ją ogłoszono. Kubański chargé d’affaires w Waszyngtonie J. R. Torralbas zawiadomił 21 grudnia sekretarza stanu Roberta Lansinga, że Kongres na wspólnym posiedzeniu 16 grudnia wypowiedział wojnę, a prezydent proklamował jej stan.

Debata miała jeden ciekawy moment. Poseł Generoso Campos Marquetti zaproponował, by Kuba wypowiedziała wojnę także Imperium Osmańskiemu i Bułgarii, z którymi Stany Zjednoczone wojny nie prowadziły. Miał to być dowód, że Hawana nie jest jedynie echem Waszyngtonu. Wniosku nie przyjęto. Opozycja liberalna, której część w lutym chwyciła za broń przeciw Menocalowi, tym razem głosowała za wojną. W jej imieniu przemawiał 12 grudnia w Izbie poseł z prowincji Matanzas Horacio Díaz Pardo, a jego mowę wydano potem drukiem razem z przekładem angielskim. 15 grudnia w Santiago de Cuba zatrzymano byłego konsula Austro-Węgier, a w kolejnych dniach kilku Niemców i sympatyków Niemiec.

Cukier i statki

Wojsk Kuba na front nie wysłała. Jej wkładem był przede wszystkim cukier, jeden z towarów, bez których alianci nie mogli się obejść, odkąd wojna odcięła Wielką Brytanię od buraczanego cukru z Europy Środkowej. Pod koniec lata 1917 roku stało się jasne, że Stany Zjednoczone i Wielka Brytania chcą kupować dla aliantów całe kubańskie zbiory po stałej cenie. Już w sierpniu w Nowym Jorku zakazano obrotu kontraktami terminowymi na cukier. Przez całą jesień trwały negocjacje. Kubańscy plantatorzy i Menocal żądali co najmniej 4,75 centa za funt, a międzysojuszniczy komitet cukrowy, w którym zasiadali przedstawiciele amerykańskiej Administracji Żywności i Brytyjczycy, oferował 4,60. 24 listopada amerykański administrator żywności Herbert Hoover zwrócił się wprost do Wilsona, a prezydent tego samego dnia polecił Lansingowi poprzeć jego stanowisko. Kubańczycy ustąpili i 24 grudnia, tydzień po wypowiedzeniu wojny, podpisano kontrakt na sprzedaż Stanom Zjednoczonym i Wielkiej Brytanii 75 procent zbiorów z 1918 roku po 4,60 centa za funt, z opcją na pozostałą część po tej samej cenie. W 1918 roku Kuba wyprodukowała blisko 3,5 miliona ton cukru, około jednej piątej produkcji światowej.

Drugą sprawą były statki. Cztery niemieckie parowce, internowane w kubańskich portach od 1914 roku i zajęte w kwietniu, rząd postanowił w sierpniu oddać Stanom Zjednoczonym na czas wojny. Formalności ciągnęły się jednak miesiącami. 14 grudnia, w dniu głosowania w Senacie, Lansing przekazał Hawanie propozycję amerykańskiej Rady Żeglugi: Kuba miała zarejestrować statki pod własną banderą i wyczarterować je Amerykanom, za opłatą albo nieodpłatnie, w zamian za pokrycie kosztów remontu. Wojna zbliżyła też Kubę do Stanów Zjednoczonych w inny sposób. Pod koniec listopada, na prośbę Waszyngtonu, wprowadzono cenzurę wiadomości wojskowych i informacji o wypłynięciach statków, kubańska marynarka wojenna działała praktycznie pod amerykańskim dowództwem, a w listopadzie wyjechała na Florydę setka kubańskich żołnierzy na szkolenie w obronie wybrzeża.

Pobór

Menocal chciał więcej. Już w czerwcu 1917 roku poprosił Kongres o wprowadzenie obowiązkowej służby wojskowej, ale liberałowie byli przeciw i sprawa utknęła. Ustawę o powszechnym poborze uchwalono dopiero latem 1918 roku i ogłoszono 3 sierpnia. Wprowadzała dwuletnią służbę od 21. roku życia i miała wygasnąć rok po zakończeniu wojny. Wbrew rozpowszechnionemu przekonaniu Amerykanie wcale jej nie popierali. Departament Stanu uznał, że silna armia kubańska jest sprzeczna z interesami Stanów Zjednoczonych, a od Kuby potrzebny jest przede wszystkim cukier. Menocal przyjął to z urazą. We wrześniu 1918 roku rząd w Hawanie zaproponował wysłanie kontyngentu do Europy, ale Waszyngton odmówił, tłumacząc, że sprzęt wojenny jest rozdzielony na wiele miesięcy naprzód, a kubańska armia przyda się bardziej w obronie wyspy. Niektóre opracowania piszą o dziesiątkach tysięcy żołnierzy gotowych do wyjazdu w chwili rozejmu, ale żaden kubański oddział na front nie dotarł. W Europie walczyli tylko ochotnicy, między innymi w Legii Cudzoziemskiej i w lotnictwie francuskim, a Kubański Czerwony Krzyż zbierał pieniądze na pomoc szpitalną dla rannych.

Znaczenie

Wypowiedzenie wojny Austro-Węgrom nie zmieniło położenia Kuby, która i tak była już stroną wojny i delegatem na wielką konferencję międzysojuszniczą w Paryżu. Było jednak kolejnym potwierdzeniem, że w polityce zagranicznej wyspa, związana ze Stanami Zjednoczonymi poprawką Platta, idzie krok w krok za Waszyngtonem. Nawet wniosek, który miał to podważyć, upadł w Kongresie. W 1917 roku wojnę Austro-Węgrom wypowiedziały poza Stanami Zjednoczonymi tylko cztery państwa: Syjam, Chiny, Panama i Kuba.

Dzięki temu Kuba zasiadła w gronie zwycięzców. Podpisała traktat wersalski, a we wrześniu 1919 roku traktat w Saint-Germain-en-Laye z Austrią, i została jednym z członków założycieli Ligi Narodów. Najwięcej zyskała na cukrze. Wojenne ceny, a po wojnie ich gwałtowny wzrost, dały wyspie w latach 1919–1920 krótki okres zawrotnego bogactwa, nazwany „tańcem milionów”, który skończył się krachem pod koniec 1920 roku.