Ratyfikacja traktatu z Ibn Saudem

18 lipca 1916 roku w Simli, letniej stolicy Indii Brytyjskich, wicekról i gubernator generalny Indii lord Chelmsford wraz ze swoją radą ratyfikował traktat z Darin. Pół roku wcześniej, 26 grudnia 1915 roku, podpisali go na wyspie Tarut w Zatoce Perskiej brytyjski rezydent w Zatoce, podpułkownik sir Percy Cox, i władca Nadżdu Abd al-Aziz ibn Abd ar-Rahman Al Su’ud, znany jako Ibn Saud. Brytyjska chronologia wojny podaje, że traktat ratyfikował tego dnia rząd brytyjski. Według oficjalnego zbioru traktatów rządu Indii (Aitchison, A Collection of Treaties, Engagements and Sanads) zrobił to jednak wicekról „w radzie”, czyli rząd Indii. Pod tekstem dokumentu obok podpisów Ibn Sauda i Coxa widnieje podpis Chelmsforda, a dopisek o ratyfikacji kontrasygnował sekretarz rządu Indii do spraw zagranicznych i politycznych, A. H. Grant.

Dlaczego Simla, a nie Londyn

Ratyfikacja w Indiach nie była przypadkiem. Według zbioru Aitchisona do 1921 roku stosunki Wielkiej Brytanii z Nadżdem prowadził rząd Indii, któremu podlegali rezydent w Zatoce Perskiej i jego agenci polityczni. To władze indyjskie od 1914 roku zabiegały o przyjaźń Ibn Sauda, a Cox negocjował traktat jako ich człowiek. Chelmsford nie był stroną tych rokowań. Wicekrólem został dopiero w kwietniu 1916 roku, gdy zastąpił lorda Hardinge’a, za którego rządów traktat wynegocjowano. W zbiorze Aitchisona układ figuruje jako akt z 1916 roku, właśnie od daty ratyfikacji.

Co zatwierdzono

Ratyfikowany tekst liczył siedem artykułów. Wielka Brytania uznawała Nadżd, Al-Hasę, Al-Katif i Dżubajl za kraje Ibn Sauda i jego przodków, a jego samego za ich niezależnego władcę, z prawem dziedziczenia dla synów, pod warunkiem, że następca nie będzie wrogi Brytyjczykom. W razie napaści obcego mocarstwa obiecywała pomoc w takim zakresie i w taki sposób, jaki po naradzie z emirem uzna za skuteczny. Ibn Saud zobowiązywał się nie utrzymywać stosunków z innymi państwami, nie oddawać obcym ziemi ani koncesji, chronić drogi pielgrzymów do miejsc świętych i nie napadać na Kuwejt, Bahrajn, Katar i szejkanaty Wybrzeża Omańskiego. Artykuł czwarty zawierał też zdanie, które najlepiej oddawało charakter układu: emir miał „bez zastrzeżeń” słuchać rad rządu brytyjskiego, o ile nie szkodziłyby jego własnym interesom. Ostatni artykuł zapowiadał zawarcie dalszego, szczegółowego traktatu. Granice Nadżdu z sąsiadami miały zostać ustalone później.

Arabia latem 1916 roku

Ratyfikacja przypadła w nowej sytuacji. Na początku czerwca wybuchło powstanie szarifa Mekki Husajna ibn Alego, wspierane przez Brytyjczyków z Kairu, a Husajn był głównym rywalem Ibn Sauda w Arabii. Według zbioru Aitchisona polityka brytyjska polegała odtąd na utrzymywaniu pokoju między władcami półwyspu i na próbach pogodzenia Ibn Sauda z jego wrogiem z dynastii Raszydów, władającej Dżabal Szammar i popierającej Turków. Według części opracowań w 1916 roku Ibn Saud dostał od Brytyjczyków tysiąc karabinów i 20 tysięcy funtów. Historyk Mohammed al-Mutari pisze też, że po wybuchu powstania osmański dowódca w Medynie, Fahreddin Pasza, wezwał Ibn Sauda do ataku na szarifa i zajęcia Mekki, ale emir nie odpowiedział. Do wojny z Turkami traktat go nie zobowiązywał.

W listopadzie 1916 roku Ibn Saud przyjechał do Kuwejtu na zjazd z udziałem szejków Kuwejtu i Muhammary oraz wielu przywódców beduińskich, zorganizowany przez Brytyjczyków, a potem odwiedził zajętą przez Brytyjczyków Basrę. Zapowiadany szczegółowy traktat nigdy nie powstał. Układ z Darin obowiązywał do 1927 roku, gdy zastąpił go traktat z Dżuddy, w którym Wielka Brytania uznała pełną niepodległość państwa Ibn Sauda.