Rząd serbski przenosi się do Brindisi

Brytyjska chronologia wojny notuje pod 15 stycznia 1916 roku przeniesienie rządu serbskiego do Brindisi we Włoszech. Od początku grudnia 1915 roku premier Nikola Pašić i jego ministrowie urzędowali w Szkodrze, w północnej Albanii, dokąd dotarli po odwrocie przez góry. Według historyka Albanii Owena Pearsona ministrowie i korpus dyplomatyczny wsiedli 14 stycznia w San Giovanni di Medua na włoski statek Città di Bari, który zabrał ich do Brindisi. Również francuskie zestawienia chronologiczne podają, że rząd opuścił Szkodrę 14 stycznia. Depesza z Brindisi z 17 stycznia, opublikowana w „New York Timesie”, donosiła, że przybyło tam ze Szkodry kilkudziesięciu członków rządu i urzędników razem z posłami państw sprzymierzonych akredytowanymi przy królu Serbii.

Dlaczego trzeba było uciekać

Szkodra przestała być bezpieczna. Austro-Węgry rozpoczęły na początku stycznia podbój Czarnogóry, który okazał się błyskawiczny. Austriacy zdobyli Lovćen, 12 stycznia Czarnogóra poprosiła o rozejm, a następnego dnia nieprzyjaciel zajął jej stolicę, Cetynię. Między Austriakami a Szkodrą nie było już armii, która mogłaby ich zatrzymać. Sprzymierzeni postanowili tymczasem przewieźć armię serbską na Korfu, a pierwsze oddziały ruszyły już ze Szkodry do Durrës. Rząd nie mógł zostać w mieście, które wkrótce miało znaleźć się na linii frontu. Droga przez morze też była ryzykowna. Na początku stycznia pod Medua zatonął na minie włoski parowiec Brindisi z kilkuset czarnogórskimi ochotnikami.

Z Pašiciem nie popłynęło wojsko. Regent Aleksander i naczelne dowództwo zostali przy żołnierzach, którzy szli na południe, do portów ewakuacji. Chory wojewoda Radomir Putnik odpłynął do Włoch już wcześniej, a król Piotr I przebywał w Grecji.

Tylko przystanek

Rzymska gazeta „L’Idea Nazionale” pisała, że rząd serbski zostanie w Brindisi przez pewien czas. Pobyt we Włoszech okazał się jednak krótki. Ministrowie spotkali się w Brindisi z królem Wiktorem Emanuelem III, który odwiedzał wtedy port. Pašić mówił potem, że wzruszyła go życzliwość, z jaką monarcha odniósł się do Serbów w najcięższej dla nich godzinie, i że nie widzi powodu, by przyjaźń włosko-serbska nie mogła być jak najbliższa. Słowa te miały znaczenie, bo Włochy i Serbia rywalizowały o wpływy na wschodnim wybrzeżu Adriatyku.

Po kilku dniach, według francuskich opracowań około 18 stycznia, włoski krążownik zabrał Pašicia i część rządu na Korfu, gdzie wylądowali już Francuzi i pierwsi serbscy żołnierze. Korespondent londyńskiego „Daily Chronicle” opisywał, jak 20 stycznia Pašić przewodniczył pod palmami w ogrodzie hotelu, w którym zamieszkali ministrowie, pierwszemu posiedzeniu rządu serbskiego na wyspie. Ministrowie odrzucili ofiarowany im Achilleion, pałac cesarza Wilhelma II, bo leżał za daleko od miasta i francuskiej kwatery. Brytyjska chronologia notuje formalne ustanowienie rządu serbskiego na Korfu dopiero 9 lutego. Wyspa była jego siedzibą do końca wojny.