Odwołanie Sarraila

10 grudnia 1917 roku francuskie ministerstwo wojny zawiadomiło depeszą generała Maurice’a Sarraila, naczelnego dowódcę armii sprzymierzonych w Macedonii, że postanowiono go odwołać. Tak datę decyzji podaje brytyjska historia oficjalna kampanii macedońskiej Cyrila Fallsa. Następcą Sarraila został generał Adolphe Guillaumat. Następnego dnia, 11 grudnia, rząd ogłosił zmianę w krótkiej nocie, w której przyznał, że generał miał do pokonania poważne trudności i oddał wielkie usługi. Falls uważał, że oba stwierdzenia były prawdziwe. Brytyjska chronologia wojny podaje jako datę odwołania 14 grudnia, czyli dzień przekazania stanowiska Guillaumatowi, a w Salonikach nowy dowódca przejął obowiązki 22 grudnia.

Dwa lata w Salonikach

Sarrail przybył do Salonik w październiku 1915 roku jako dowódca francuskiej Armii Wschodu, a od stycznia 1916 roku dowodził wszystkimi wojskami sprzymierzonymi w Macedonii. Pod jego rozkazami walczyli Francuzi, Brytyjczycy, Serbowie, Włosi, Rosjanie, a coraz liczniej także Grecy. Miał na koncie zdobycie Bitoli w listopadzie 1916 roku, ale też nieudaną wiosenną ofensywę 1917 roku, którą w maju musiał przerwać po odmowie Serbów. Był generałem politycznym, związanym z lewicą i radykałami, i to w dużej mierze polityka trzymała go na stanowisku. W Grecji odegrał ważną rolę w usunięciu króla Konstantyna.

Jesienią 1917 roku Sarrail zraził do siebie niemal wszystkich sojuszników. We wrześniu wysłał oddział, który zajął Pogradec nad Jeziorem Ochrydzkim, i nadal popierał Esada Paszę Toptaniego, który w Salonikach występował jako szef rządu Albanii. Rozgniewał tym Włochów, którzy uważali Albanię za swoją strefę wpływów i naciskali w Paryżu, by wstrzymać tę wyprawę. Premier Serbii Nikola Pašić przyjechał do jego kwatery z pretensjami, a na Sarraila skarżył się także premier Grecji Elefterios Wenizelos. Brytyjczycy od dawna nie ufali jego planom. Falls pisze, że o odwołanie Sarraila prosili kolejno wszyscy sojusznicy. Według brytyjskiego historyka Alana Palmera los generała przypieczętowały też jego związki z politykami Josephem Caillaux i Louisem Malvym, podejrzewanymi wtedy o tajne kontakty z Niemcami.

Decyzja Clemenceau

Poprzednie rządy, mimo skarg sojuszników, nie zdecydowały się go odwołać. Sytuacja zmieniła się, gdy 16 listopada rząd utworzył Georges Clemenceau, który zatrzymał dla siebie ministerstwo wojny. Według amerykańskiego historyka Roberta Doughty’ego na pierwszym posiedzeniu Komitetu Wojennego, 6 grudnia, Clemenceau uczynił Saloniki głównym tematem i oświadczył, że Sarrail nie może tam zostać. Przedtem, jak pisze Falls, przypomniano mu o skargach, które sojusznicy składali u jego poprzedników, i sprawdził całą sprawę. Na następcę Clemenceau i naczelny wódz armii francuskiej generał Philippe Pétain woleli generała Louisa Franchet d’Espéreya. Szef sztabu generalnego generał Ferdinand Foch przekonał jednak najpierw Pétaina, a potem premiera do Guillaumata.

Guillaumat miał 54 lata i był jednym z najlepiej ocenianych francuskich generałów. W ciągu trzech lat wojny awansował z dowódcy dywizji na dowódcę armii, a w sierpniu 1917 roku jego 2 Armia przeprowadziła udaną ofensywę pod Verdun. Falls opisuje go jako człowieka spokojnego i stanowczego, szorstkiego, ale rozsądnego i gotowego słuchać innych. Do Macedonii zabrał nowego szefa sztabu, pułkownika Charpy’ego, i nowego dowódcę francuskiej Armii Wschodu, generała Paula Henrysa, dawnego współpracownika Lyauteya w Maroku.

Zmiana w Salonikach

Guillaumat przyjechał do Salonik 22 grudnia i tego samego dnia przejął dowództwo. Sarrail jeszcze tej nocy wyjechał do Francji. Brytyjski dowódca w Macedonii generał George Milne meldował, że po tygodniu nowy naczelny dowódca miał już sprawy w ręku. 30 grudnia Guillaumat odczytał Milne’owi swoje instrukcje, podpisane przez Focha i kontrasygnowane przez Clemenceau. Armie sprzymierzone miały przede wszystkim nie dopuścić do zajęcia Grecji przez nieprzyjaciela i utrzymać linię od Morza Egejskiego do jezior albańskich. O natarciu można było myśleć dopiero po zorganizowaniu obrony i przygotowaniu nowej armii greckiej.

Odejście Sarraila nie wywołało politycznej burzy. Generał nie dostał już żadnego dowództwa, a wiosną 1918 roku przeniesiono go do rezerwy. Falls ocenił, że to on bardziej niż ktokolwiek inny przez dwa lata utrzymywał przy życiu kampanię na Bałkanach, ale w okolicznościach 1917 roku nigdy nie poprowadziłby sojuszników do zwycięstwa w Macedonii, bo żaden z nich mu już nie ufał. Guillaumat poprawił stosunki z sojusznikami i przygotował plany przyszłej ofensywy. W czerwcu 1918 roku wrócił do Francji jako gubernator Paryża, a dowództwo w Salonikach objął Franchet d’Espérey.