Powstanie RAF

1 kwietnia 1918 roku przestały istnieć dwie brytyjskie formacje lotnicze, które od początku wojny walczyły obok siebie, ale pod różnymi dowództwami: Royal Flying Corps, lotnictwo armii, i Royal Naval Air Service, lotnictwo marynarki wojennej. Ich ludzie, samoloty, lotniska i szkoły weszły tego dnia do nowej siły zbrojnej, Royal Air Force, czyli Królewskich Sił Powietrznych. Nie podlegały one ani Ministerstwu Wojny, ani Admiralicji, lecz Ministerstwu Lotnictwa i Radzie Sił Powietrznych. Zwykle uważa się je za pierwsze na świecie siły powietrzne samodzielne wobec armii i floty. Pierwszeństwo przypisują sobie też Fińskie Siły Powietrzne, utworzone 6 marca 1918 roku, ale te miały wtedy jeden samolot.

Droga do połączenia

Pomysł zrodził się latem 1917 roku, po dziennych nalotach niemieckich bombowców na Londyn. Generał Jan Smuts, członek Gabinetu Wojennego, w raporcie z 17 sierpnia 1917 roku zalecił utworzenie odrębnej służby lotniczej, równorzędnej z armią i marynarką. Przekonywał, że samoloty mogą kiedyś niszczyć na wielką skalę przemysł i miasta nieprzyjaciela, a dwie rywalizujące ze sobą formacje marnują silniki, maszyny i ludzi. W listopadzie parlament uchwalił ustawę o siłach powietrznych, w grudniu król określił skład Rady Sił Powietrznych, a na początku stycznia 1918 roku zaczęło działać Ministerstwo Lotnictwa, kierowane przez lorda Rothermere’a jako sekretarza stanu.

Przez następne tygodnie ministerstwo przygotowywało połączenie. Trzeba było przenieść do nowej formacji dziesiątki tysięcy ludzi, ustalić stopnie, mundury i przepisy. Według brytyjskiej historii oficjalnej lotnictwa Rada Sił Powietrznych postanowiła 19 lutego 1918 roku, że król zatwierdził nazwę „Royal Air Force”, a proklamację królewską w tej sprawie ogłoszono 7 marca. Sporo czasu zajął spór o stopnie oficerskie. Komitet, który się tym zajmował, rozważał nawet wymyślone nowe tytuły, jak „ardian” czy „banneret”, ale ostatecznie Gabinet Wojenny przyjął stanowisko Admiralicji, by lotnicy nosili stopnie wojskowe. Dlatego 1 kwietnia oficerowie marynarki, którzy przeszli do RAF, zamienili stopnie morskie na lądowe. Własne nazwy stopni lotnictwo dostało dopiero w sierpniu 1919 roku.

Pierwszy dzień

Nowe siły powstały w chwili najcięższej próby. Nad Sommą od jedenastu dni trwała wielka ofensywa niemiecka, a lotnicy brytyjscy bez przerwy atakowali nacierające kolumny, rozpoznawali i walczyli z niemieckimi myśliwcami. Zmiana szyldu nie przerwała tej pracy: eskadry latały dalej z tych samych lotnisk, tymi samymi maszynami. Dowództwo RAF we Francji objął generał major John Salmond, który od stycznia dowodził tam Royal Flying Corps. Dawne eskadry morskie dostały nowe numery, powiększone o 200: na przykład słynna 1 Eskadra RNAS stała się 201 Eskadrą RAF.

RAF przejął ogromny majątek. Według historyka marynarki Stephena Roskilla lotnictwo morskie wniosło do niego 55 066 oficerów i żołnierzy, 2949 samolotów i 126 stacji nadbrzeżnych. Wyjątkiem były sterowce: według brytyjskiej historii oficjalnej służbę balonową i sterowcową marynarka przekazała dopiero w październiku 1919 roku. Tego samego dnia państwowa wytwórnia samolotów w Farnborough, Royal Aircraft Factory, zmieniła nazwę na Royal Aircraft Establishment, by jej skrót nie mylił się z nazwą nowych sił. Równocześnie powstała Women’s Royal Air Force, kobieca służba pomocnicza lotnictwa. Weszły do niej kobiety pracujące dotąd w lotnictwie w ramach kobiecych służb armii i floty, a wkrótce zaczęto przyjmować ochotniczki. Pracowały jako mechaniczki, kierowczynie, magazynierki i urzędniczki. Latem 1918 roku liczyła ponad 15 tysięcy kobiet.

Spory na szczycie

Jedność osiągnięta w szeregach nie objęła kierownictwa. Szef sztabu lotnictwa, generał major Hugh Trenchard, i minister Rothermere od początku nie mogli się porozumieć. Trenchard uważał, że szefowi sztabu należy się znacznie szersza władza, niż chciał mu dać minister. 18 marca przedstawił swoje stanowisko w memoriale, a gdy nazajutrz dostał odpowiedź, złożył dymisję. Rothermere uznał, że ogłoszenie tego mogłoby zaszkodzić połączeniu, i przedstawił sprawę Gabinetowi Wojennemu dopiero 10 kwietnia. Trenchard był więc 1 kwietnia nadal szefem sztabu, choć już na odchodnym. W połowie kwietnia jego rezygnację przyjęto, a następcą został generał major Frederick Sykes. Wkrótce z rządu odszedł także Rothermere, a ministrem lotnictwa został przemysłowiec William Weir.

Znaczenie

RAF szybko stał się ogromną organizacją. W chwili zawieszenia broni liczył 291 170 ludzi i 22 647 samolotów wszystkich typów i był wówczas największym lotnictwem wojskowym świata. W ostatnich miesiącach wojny wspierał wojska lądowe na froncie zachodnim, we Włoszech, w Macedonii i na Bliskim Wschodzie, patrolował morza w poszukiwaniu okrętów podwodnych i bronił Wielkiej Brytanii przed nalotami. Latem 1918 roku utworzył też Siły Niezależne (Independent Force), które bombardowały cele przemysłowe w zachodnich Niemczech, tak jak przewidywał raport Smutsa.

Po wojnie nowa formacja walczyła o przetrwanie, bo armia i marynarka chciały odzyskać swoje lotnictwo. Trenchard, który na początku 1919 roku wrócił na stanowisko szefa sztabu, obronił jej samodzielność. Królewskie Siły Powietrzne istnieją do dziś i 1 kwietnia obchodzą rocznicę powstania.