Pierwsze posiedzenie Imperialnego Gabinetu Wojennego

20 marca 1917 roku w Londynie odbyło się pierwsze posiedzenie Imperialnego Gabinetu Wojennego. Przy jednym stole z członkami brytyjskiego Gabinetu Wojennego zasiedli premierzy i ministrowie dominiów oraz przedstawiciele Indii, by wspólnie radzić o prowadzeniu wojny i warunkach przyszłego pokoju. Następnego dnia, 21 marca, w gmachu ministerstwa kolonii rozpoczęła obrady Imperialna Konferencja Wojenna, w której zasiadali ci sami przedstawiciele imperium. Brytyjska chronologia wojny notuje pod 20 marca „pierwsze posiedzenie Imperialnej Konferencji Wojennej”, ale w rzeczywistości tego dnia zebrał się gabinet, a konferencja dzień później. Ponieważ obie instytucje działały równolegle i z tymi samymi ludźmi, opisujemy je razem.

Zaproszenie

Pomysł ogłosił premier David Lloyd George w swoim pierwszym przemówieniu w Izbie Gmin 19 grudnia 1916 roku. Powiedział wtedy, że nadszedł czas, by dominia były formalnie pytane o zdanie w sprawie przebiegu wojny i warunków pokoju. Telegramy z zaproszeniem wysłano już 14 grudnia. Rząd nie chciał zwoływać zwykłej konferencji imperialnej w przedwojennej formie. Premierów dominiów zaproszono na serię specjalnych posiedzeń Gabinetu Wojennego, którego mieli być na ten czas członkami, by rozważyć pilne sprawy prowadzenia wojny, możliwe warunki jej zakończenia i problemy, które wtedy powstaną. Na tych samych zasadach zaproszono Indie, choć rezolucja konferencji z 1907 roku wykluczała je z udziału w konferencjach imperialnych. Dominia od dawna domagały się głosu w sprawie wojny, w której walczyły ich armie. Już w kwietniu 1915 roku rząd Asquitha obiecał im udział w ustalaniu warunków pokoju, a latem tego roku premier Kanady po raz pierwszy wziął udział w posiedzeniu brytyjskiego gabinetu.

2 marca 1917 roku Gabinet Wojenny ustalił, że posiedzenia imperialne rozpoczną się około 20 marca. Kanadę reprezentował premier Robert Borden z trzema ministrami, wśród nich ministrem zamorskich sił zbrojnych Kanady George’em Perleyem. Z Nowej Zelandii przyjechali premier William Massey i minister finansów Joseph Ward. Premier Związku Południowej Afryki Louis Botha nie mógł opuścić kraju, więc zastąpił go minister obrony generał Jan Smuts, który w styczniu oddał dowództwo w Afryce Wschodniej, by przyjechać do Londynu. Nową Fundlandię reprezentował premier Edward Morris. Indie miał reprezentować minister do spraw Indii Austen Chamberlain, a jako doradcy towarzyszyli mu gubernator Zjednoczonych Prowincji James Meston, prawnik Satyendra Prasanna Sinha oraz maharadża Bikaneru Ganga Singh, reprezentujący książąt indyjskich.

Bez Australii

Zabrakło tylko Australii. Premier Billy Hughes chciał przedłużyć kadencję parlamentu, by móc pojechać do Londynu, ale senat odrzucił ten plan i Hughes został w kraju, by przygotować się do przedterminowych wyborów. Według pamiętników Lloyda George’a Gabinet Wojenny uznał, że nie może czekać na Hughesa, który mógłby przyjechać najwcześniej w kwietniu, ale dyskusję o warunkach pokoju i inne sprawy dotyczące Australii postanowiono na razie odłożyć. 17 marca Smuts proponował, by zatelegrafować do Hughesa, że narady imperium bez Australii będą nierzeczywiste. Uznano jednak, że taka depesza tylko utrudniłaby premierowi i tak trudne położenie, i postanowiono, że na pierwszym posiedzeniu gabinet przyjmie uchwałę wyrażającą żal z powodu nieobecności Australii.

Gabinet i konferencja

Imperialnemu Gabinetowi Wojennemu przewodniczył Lloyd George. Oprócz przedstawicieli dominiów i Indii zasiadali w nim członkowie brytyjskiego Gabinetu Wojennego: Andrew Bonar Law, lord Curzon, lord Milner i Arthur Henderson, a także minister spraw zagranicznych Arthur Balfour i minister kolonii Walter Long. Na pierwszym posiedzeniu premier przedstawił obszerny przegląd przebiegu wojny i celów, dla których ją prowadzono. Ponieważ posiedzenie było tajne, mógł mówić otwarcie o położeniu i perspektywach, bez ograniczeń, jakie narzucały wystąpienia publiczne. Na drugim posiedzeniu, 22 marca, Balfour i Chamberlain mówili o polityce zagranicznej. Gabinet zajmował się później żeglugą, żywnością, finansami, wkładem dominiów i Indii w wojnę oraz stosunkami z Rosją i Grecją, a dwie podkomisje pod przewodnictwem Curzona i Milnera opracowały terytorialne i pozaterytorialne cele pokojowe imperium. Obrady były tajne. Do 2 maja gabinet zebrał się czternaście razy.

21 marca o 11.30 w ministerstwie kolonii zebrała się Imperialna Konferencja Wojenna, której przewodniczył Long. Witając delegatów, powiedział, że dzień wcześniej odbyło się pierwsze posiedzenie pierwszego gabinetu imperialnego, jaki kiedykolwiek zebrał się w imperium. Wyraził żal z powodu nieobecności Australii, a szczególnie powitał przedstawicieli Indii, którzy, jak mówił, nadawali konferencji charakter, jakiego nigdy wcześniej nie miała. Konferencja zajmowała się sprawami mniej pilnymi niż gabinet, związanymi z wojną albo powojennym ładem: uzbrojeniem, obroną morską, handlem, migracją. Smuts zastrzegł już pierwszego dnia, że w czasie wojny nie należy rozstrzygać spraw ustroju imperium ani przyszłej polityki gospodarczej i trzeba skupić się na tym, co pomoże wygrać wojnę. Do 27 kwietnia konferencja zebrała się piętnaście razy, zwykle na przemian z posiedzeniami gabinetu.

Znaczenie

Najważniejsze decyzje zapadły w kwietniu. 13 kwietnia konferencja uznała, że Indie powinny być w pełni reprezentowane na wszystkich przyszłych konferencjach imperialnych, i poparła utworzenie Imperialnej Komisji Grobów Wojennych, dzisiejszej Komisji Grobów Wojennych Wspólnoty Narodów. 16 kwietnia przyjęła rezolucję IX, której głównymi autorami byli według historyków Borden i Smuts. Odkładała ona przebudowę stosunków ustrojowych w imperium do specjalnej konferencji po wojnie, ale zapowiadała, że będzie się ona opierać na „pełnym uznaniu dominiów za autonomiczne narody imperialnej Wspólnoty”, z prawem do „odpowiedniego głosu w polityce zagranicznej”. Był to jeden z pierwszych kroków na drodze do przekształcenia imperium we Wspólnotę Narodów. Na ostatnim posiedzeniu, 2 maja, Imperialny Gabinet Wojenny postanowił, że gabinety imperialne będą się zbierać co roku. Po powrocie do kraju Borden, przekonany o potrzebie posiłków dla frontu, zdecydował się wprowadzić w Kanadzie pobór. Gabinet zebrał się ponownie w czerwcu 1918 roku, tym razem z Hughesem.