Otto von Below

Otto von Below dowodził w I wojnie światowej na większej liczbie frontów niż prawie którykolwiek inny niemiecki generał. Walczył w Prusach Wschodnich w 1914 roku, prowadził natarcie na Litwę i Kurlandię w 1915 roku, bronił frontu macedońskiego w 1916 roku i Arras w 1917 roku, a w marcu 1918 roku jego armia uderzała w wielkiej ofensywie wiosennej. Jego nazwisko kojarzy się jednak przede wszystkim z jedną bitwą: w październiku 1917 roku niemiecko-austro-węgierska 14 Armia pod jego dowództwem przełamała front włoski pod Caporetto i odrzuciła Włochów aż nad Piawę. Bywa mylony z kuzynem, generałem Fritzem von Belowem, który w 1916 roku dowodził niemiecką obroną nad Sommą.

Przed wojną

Urodził się 18 stycznia 1857 roku w Gdańsku, w starej pomorskiej rodzinie szlacheckiej. Był najstarszym synem oficera, który doszedł do stopnia generała porucznika; w wojsku służyło też dwóch jego młodszych braci. Po korpusie kadetów w 1875 roku został podporucznikiem piechoty. W latach 1884–1887 ukończył Akademię Wojenną, a w 1889 roku trafił do Wielkiego Sztabu Generalnego. Potem przechodził kolejne szczeble dowódcze: batalion, pułk w Görlitz, brygadę w Kassel, a od 1912 roku 2 Dywizję w Prusach Wschodnich. Znał więc dobrze teren, na którym miał walczyć w 1914 roku.

1914–1915: Prusy Wschodnie, Mazury, Kurlandia

W chwili mobilizacji objął I Korpus Rezerwowy w 8 Armii, broniącej Prus Wschodnich. 20 sierpnia jego korpus walczył pod Gąbinem na południowym skrzydle, ale nie zdołał przechylić szali bitwy. Kilka dni później, już pod dowództwem Paula von Hindenburga i Ericha Ludendorffa, korpus Belowa razem z korpusem Augusta von Mackensena pobił rosyjskie wojska na wschodnim skrzydle armii Aleksandra Samsonowa i pomógł zamknąć pierścień w bitwie pod Tannenbergiem. Below dostał stopień generała piechoty, a we wrześniu walczył nad jeziorami mazurskimi.

W listopadzie 1914 roku objął 8 Armię. W lutym 1915 roku jego armia razem z nową 10 Armią rozpoczęła zimową bitwę na Mazurach, w której Niemcy wyparli Rosjan z Prus Wschodnich i okrążyli w Puszczy Augustowskiej rosyjski XX Korpus. Below dostał za nią order Pour le Mérite.

Pod koniec maja 1915 roku Niemcy połączyli wojska działające na Litwie i w Kurlandii w nową Armię Niemna, a jej dowódcą został Below. W lipcu, gdy na całym froncie wschodnim ruszyła wielka ofensywa państw centralnych, jego armia uderzyła pod Szawlami na rosyjską 5 Armię, zajęła Szawle i 1 sierpnia Mitawę, dzisiejszą Jełgawę. We wrześniu, w czasie natarcia na Wilno, Armia Niemna miała osłaniać je od północy i zdobyć Dyneburg. Twierdzy nad Dźwiną nie zdobyła. Jesienią front zatrzymał się na linii od Rygi wzdłuż Dźwiny. Pod koniec 1915 roku Armię Niemna przemianowano z powrotem na 8 Armię, a Below dowodził nią na tym spokojnym odcinku do jesieni 1916 roku.

1916–1917: Macedonia i Arras

W październiku 1916 roku Below objął niemiecką grupę armii na froncie macedońskim, złożoną z niemieckiej 11 Armii i armii bułgarskich. Przyjechał w chwili, gdy Francuzi, Serbowie i Rosjanie nacierali na Bitolę, w bitwie nad Czarną Rzeką. Bronił się w zakolu Czarnej Rzeki przez kilka tygodni, często osobiście bywając na pierwszej linii. Gdy jednak sprzymierzeni, przede wszystkim Serbowie, wdarli się na wzgórza w zakolu rzeki, postanowił oddać Bitolę, mimo sprzeciwu bułgarskiego naczelnego wodza, generała Nikoły Żekowa. Wycofał wojska na nową linię na północ od miasta, którą sprzymierzeni nie zdołali przełamać. W kwietniu 1917 roku przekazał dowództwo generałowi Friedrichowi von Scholtzowi.

Wezwano go do Francji, gdzie po klęsce pod Vimy i Arras zdymisjonowano dowódcę niemieckiej 6 Armii, generała Ludwiga von Falkenhausena. Below objął 6 Armię pod koniec kwietnia 1917 roku (źródła podają 23 albo 28 kwietnia), a jego szef sztabu, pułkownik Fritz von Loßberg, budował obronę w głąb, opartą na kontratakach dywizji odwodowych. Dalsze natarcia brytyjskie pod Arras przyniosły niewiele. W sierpniu jego armia straciła jednak na rzecz Kanadyjczyków wzgórze 70 pod Lens.

1917: Caporetto

Latem 1917 roku Austro-Węgry, wyczerpane jedenastą bitwą nad Isonzo, poprosiły Niemców o pomoc. Naczelne dowództwo niemieckie zgodziło się na wspólne natarcie po rozpoznaniu terenu przez bawarskiego specjalistę od wojny w górach, generała Konrada Kraffta von Dellmensingena. Z doborowych dywizji niemieckich, ściągniętych z innych frontów, i z ośmiu dywizji austro-węgierskich utworzono 14 Armię. Dowództwo dostał Below, a Krafft został jego szefem sztabu. Below rozkazał, by armia przełamała front pod Bovcem (Flitsch) i Tolminem i w nieprzerwanym natarciu, dniem i nocą, zajęła grzbiety gór.

24 października 1917 roku, po krótkim ostrzale z użyciem gazu, w deszczu i mgle, jego piechota uderzyła nad górną Soczą. Niemieckie oddziały szturmowe szły dolinami, omijając włoskie pozycje na szczytach, i w ciągu kilku dni rozbiły włoską 2 Armię. Wśród nich był młody porucznik Erwin Rommel, który z kilkoma kompaniami zdobył szczyt Matajur. Włosi stracili kilkaset tysięcy ludzi, z czego większość dostała się do niewoli, i połowę artylerii. Naczelny wódz Luigi Cadorna musiał wycofać armię za Tagliamento, a potem nad Piawę, gdzie front zatrzymał się z pomocą wojsk francuskich i brytyjskich. Natarcie zwolniło, bo wojska oddaliły się od kolei, a ciężka artyleria i zaopatrzenie nie nadążały. Below dostał Order Orła Czarnego.

1918: Arras i odwrót

Na początku 1918 roku dowództwo 14 Armii przeniesiono do Francji jako dowództwo nowej 17 Armii. W planie wielkiej ofensywy wiosennej Below miał na północnym skrzydle uderzyć w kierunku Bapaume i okrążyć brytyjskie wojska w występie pod Cambrai. 21 marca trzy niemieckie armie ruszyły w operacji Michael. Na południu 18 Armia Oskara von Hutiera rozbiła brytyjską 5 Armię, ale 17 Armia Belowa trafiła na silniejszą, lepiej przygotowaną brytyjską 3 Armię i posuwała się powoli. 28 marca jego uderzenie pod Arras, operacja „Mars”, które miało powtórzyć sukces Caporetto na zachodzie, załamało się w ciągu jednego dnia z ciężkimi stratami.

Latem i jesienią 17 Armia cofała się pod naporem Brytyjczyków i Kanadyjczyków, przez linię Drocourt–Quéant i Canal du Nord. W październiku Below objął 1 Armię, a kilka dni przed rozejmem dostał zadanie przygotowania obrony granic Rzeszy na zachodzie.

Po wojnie

Po rewolucji, w grudniu 1918 roku, objął XVII Korpus w Gdańsku i dowodził wojskami osłaniającymi granicę z Polską w Prusach Zachodnich. Gdy Niemcy przyjęły traktat wersalski, w czerwcu 1919 roku odszedł z wojska. Sprzymierzeni umieścili go na liście osób, które chcieli sądzić za zbrodnie wojenne, ale do procesu nie doszło. Below należał do Związku Wszechniemieckiego i do Niemieckiej Narodowej Partii Ludowej, przewodził nacjonalistycznym związkom weteranów w północnych Niemczech i według niemieckich biografów do 1923 roku był zamieszany w plany puczu przeciw republice. Mieszkał w Kassel. Zmarł 9 marca 1944 roku w Besenhausen koło Getyngi.

Ocena

Below był przede wszystkim sprawnym, doświadczonym dowódcą armii, któremu powierzano kolejne trudne zadania, raz w natarciu, raz w obronie. Historycy podkreślają, że jego największe sukcesy łączyły się ze współpracą z wybitnymi szefami sztabu, Loßbergiem pod Arras i Krafftem pod Caporetto, który zaplanował natarcie w górach. Zwycięstwo pod Caporetto było jednym z najbardziej efektownych przełamań frontu w tej wojnie i wzorem dla późniejszych działań niemieckich oddziałów szturmowych. Włosi zawdzięczali swoją klęskę także błędom własnego dowództwa, a sam Below nie zdołał obejść linii Piawy ani wymusić wyjścia Włoch z wojny.

Na zachodzie, w marcu 1918 roku, Below nie powtórzył tego sukcesu. Jego 17 Armia miała przed sobą jedną z najlepiej przygotowanych armii brytyjskich, a natarcie pod Arras pokazało, że metody, które sprawdziły się przeciw rozbitej włoskiej obronie, zawodzą wobec obrony w głąb i silnej artylerii. Jego powojenna działalność w nacjonalistycznej prawicy i udział w spiskach przeciw republice są dziś przypominane obok jego zasług wojskowych.