Julian Byng

Sir Julian Byng, od 1919 roku baron, a od 1928 roku wicehrabia Byng of Vimy, był jednym z niewielu brytyjskich generałów pierwszej wojny światowej, których żołnierze naprawdę lubili. Nie miał błyskotliwego umysłu ani politycznych talentów, ale słuchał podwładnych, dbał o szkolenie i nie bał się nowych metod. Dowodził kawalerią pod Ypres, przeprowadził ewakuację spod Suvli, a jako dowódca Korpusu Kanadyjskiego przygotował zdobycie grzbietu Vimy, które Kanadyjczycy do dziś uważają za narodziny swojego narodu. Jego 3 Armia jako pierwsza przełamała Linię Hindenburga masą czołgów pod Cambrai, a w 1918 roku przetrwała uderzenie wiosennej ofensywy i poszła naprzód w ofensywie stu dni. Nazwę Vimy wpisał do swojego tytułu, a potem przez pięć lat był gubernatorem generalnym Kanady.

Przed wojną

Urodził się 11 września 1862 roku w Wrotham Park pod Londynem jako najmłodsze, trzynaste dziecko George’a Bynga, hrabiego Strafford. Jego dziadek walczył pod Waterloo. W Eton uczył się słabo, a ojciec, który miał na utrzymaniu liczną rodzinę, nie mógł mu kupić patentu oficerskiego w regularnej armii. Byng zaczynał więc w milicji, a w 1883 roku, dzięki protekcji księcia Walii, przyszłego króla Edwarda VII, przeszedł do 10 Pułku Huzarów, najdroższego pułku armii. Brakujące pieniądze zarabiał, kupując tanio konie do polo, ujeżdżając je i sprzedając z zyskiem. W 1884 roku walczył w Sudanie pod El Teb i Tamai.

Ukończył kolegium sztabowe w Camberley, gdzie poznał przyszłych dowódców z czasów wojny, między innymi Henry’ego Rawlinsona. W wojnie burskiej sformował i prowadził pułk lekkiej kawalerii, a potem grupę kolumn. W 1902 roku ożenił się z Evelyn Moreton, późniejszą pisarką. Potem był pierwszym komendantem szkoły kawalerii, dowodził brygadami kawalerii i dywizją terytorialną, a od 1912 roku wojskami brytyjskimi w Egipcie.

1914–1915: kawaleria i Gallipoli

Po wybuchu wojny Kitchener wezwał go z Egiptu i powierzył mu nową 3 Dywizję Kawalerii. 8 października 1914 roku wylądowała ona w Ostendzie i razem z 7 Dywizją weszła do IV Korpusu Rawlinsona, z którym dotarła pod Ypres. W pierwszej bitwie pod Ypres kawalerzyści Bynga walczyli pieszo w okopach, między innymi pod Gheluvelt i Zandvoorde. W maju 1915 roku objął Korpus Kawalerii, który w czasie drugiej bitwy pod Ypres także walczył jako piechota.

W sierpniu 1915 roku, po klęsce pod Suvlą, Ian Hamilton odwołał dowódcę IX Korpusu, generała Fredericka Stopforda. Z Londynu przysłano na jego miejsce Bynga, który miał opinię energicznego dowódcy. Do ofensywy już nie doszło, a gdy jesienią rozważano ewakuację półwyspu, Byng uważał, że z jego odcinka można wycofać się bez większych strat, ale z każdym tygodniem będzie to trudniejsze. W grudniu przygotował ewakuację Suvli. Swoje siły podzielił na dwie części, rozdzielone słonym jeziorem, i wyznaczył kolejne pozycje odwrotu. W nocy z 18 na 19 grudnia osobiście nadzorował na brzegu zaokrętowanie ostatnich oddziałów. Turcy niczego nie zauważyli i nikt nie zginął. Potem krótko dowodził obroną Kanału Sueskiego, a w lutym 1916 roku wrócił do Francji jako dowódca XVII Korpusu.

Korpus Kanadyjski i Vimy

W maju 1916 roku Haig powierzył mu Korpus Kanadyjski. Byng, Anglik i arystokrata, z początku budził wśród Kanadyjczyków nieufność. Szybko zdobył jednak zaufanie żołnierzy, którzy zaczęli nazywać się „chłopcami Bynga” (Byng Boys). Kilka dni po objęciu dowództwa Niemcy zdobyli Mount Sorrel pod Ypres. Pierwszy kontratak się nie udał, więc Byng przygotował drugi, starannie, z silnym wsparciem artylerii, i 13 czerwca odzyskał utracone pozycje. Była to pierwsza bitwa wygrana przez Korpus Kanadyjski i pierwsza próba metody, którą miał potem rozwinąć. We wrześniu Kanadyjczycy przeszli nad Sommę, gdzie zdobyli Courcelette i wykrwawili się w walkach o okop Regina na wzgórzach nad Ancre.

Zimą 1916 roku korpus przeszedł pod Vimy, a w styczniu 1917 roku dostał zadanie zdobycia całego grzbietu. Kanadyjscy oficerowie, wśród nich dowódca 1 Dywizji, generał Arthur Currie, pojechali do Verdun, by zbadać, jak Francuzi przygotowywali swoje udane grudniowe natarcia. Z tych lekcji powstała metoda, którą zapamiętano jako znak firmowy Kanadyjczyków. Na tyłach odtworzono w naturalnej wielkości teren natarcia, każdy pluton ćwiczył swoje zadanie, mapy dostali nawet szeregowi, a każdy żołnierz wiedział, dokąd ma dojść. Artylerzyści pod kierunkiem podpułkownika Andrew McNaughtona przygotowali naukowo zaplanowany ogień przeciwbateryjny. 9 kwietnia 1917 roku cztery dywizje kanadyjskie uderzyły jednocześnie, pierwszy raz w historii jako jedna całość, i do 12 kwietnia zdobyły cały grzbiet Vimy, którego Francuzi nie zdołali odbić w 1915 roku. Korpus stracił ponad 10 tysięcy ludzi, w tym około 3600 zabitych.

3 Armia i Cambrai

W czerwcu 1917 roku Byng został dowódcą brytyjskiej 3 Armii, a Korpus Kanadyjski przejął Currie. Jesienią przyjął projekt natarcia czołgami na suchym, nierozrytym pociskami terenie na południowy zachód od Cambrai i rozbudował go w plan przełamania frontu. 20 listopada 476 czołgów ruszyło na Linię Hindenburga bez wielodniowego ostrzału, a ponad tysiąc dział otworzyło ogień dopiero w chwili natarcia, bez wcześniejszego wstrzeliwania się. Zaskoczenie było całkowite, a w Wielkiej Brytanii bito w dzwony. Ale bitwa pod Cambrai potoczyła się dalej źle. Byng nie miał odwodów, kawaleria nie przeszła przez kanał, a walki o las Bourlon wyczerpały piechotę. 30 listopada Niemcy kontratakowali i odebrali większość zdobyczy. W raporcie Byng twierdził, że zaskoczenia nie było, a winę zrzucił na słabe wyszkolenie młodszych oficerów i żołnierzy. Ten raport należy do najmniej chlubnych kart jego kariery.

1918: od odwrotu do zwycięstwa

21 marca 1918 roku niemiecka operacja Michael uderzyła na 5 Armię Gougha i prawe skrzydło 3 Armii. Byng zbyt długo nie chciał oddać występu pod Flesquières, zdobytego tak wielkim kosztem pod Cambrai, przez co jego armia straciła łączność z cofającą się 5 Armią. Musiał się wycofać przez stare pobojowisko nad Sommą i oddać Bapaume. Jego front jednak się nie rozpadł. 28 marca pod Arras odparł natarcie niemieckiej 17 Armii Ottona von Belowa, a w kwietniu zatrzymał Niemców nad Ancre.

W sierpniu, gdy natarcie pod Amiens zaczęło tracić impet, Haig przeniósł ciężar ofensywy na front 3 Armii. 21 sierpnia ruszyła bitwa pod Albert. Haig uważał plan Bynga za zbyt ostrożny i ponaglał go, ale jego armia szła potem naprzód niemal bez przerwy. 12 września zdobyła Havrincourt, co Byng uważał za najważniejszy dzień swojego dowodzenia 3 Armią, a 27 września razem z Kanadyjczykami Curriego sforsowała Canal du Nord. Potem przyszły walki pod Cambrai, nad Selle i nad Sambrą, w której Nowozelandczycy zdobyli twierdzę Le Quesnoy. Wojnę 3 Armia zakończyła pod Maubeuge.

Po wojnie

W 1919 roku Byng otrzymał tytuł barona Byng of Vimy, a w listopadzie odszedł z armii, bo nie chciał blokować awansów młodszym oficerom. W 1921 roku król, na wniosek premiera Lloyda George’a, mianował go gubernatorem generalnym Kanady. Był bardzo popularny: jeździł po całym kraju, jako pierwszy wybierał na adiutantów Kanadyjczyków, a jego żona ufundowała dla ligi hokejowej NHL trofeum za grę fair, przyznawane do dziś. W 1926 roku odmówił premierowi Williamowi Lyonowi Mackenziemu Kingowi rozwiązania parlamentu, co wywołało kryzys konstytucyjny i przyspieszyło zmiany w roli gubernatorów generalnych w całym imperium. Większość historyków prawa uważa dziś, że postąpił zgodnie z konstytucją. W latach 1928–1931 był komendantem londyńskiej policji metropolitalnej, którą zreformował, a w 1932 roku został marszałkiem polnym. Zmarł 6 czerwca 1935 roku w swoim domu Thorpe Hall w hrabstwie Essex.

Ocena

Byng uchodzi za jednego z najlepszych brytyjskich dowódców armii tej wojny. Historycy podkreślają, że chętnie przyjmował nowe rozwiązania: metodyczne przygotowanie Vimy, masowe użycie czołgów i ogień bez wstrzeliwania się pod Cambrai. Zdolność słuchania podwładnych i wspierania zdolnych ludzi, takich jak Currie czy McNaughton, sprawiła, że Korpus Kanadyjski pod jego dowództwem stał się jedną z najlepszych formacji na froncie zachodnim. Zastrzeżenia budzą przede wszystkim Cambrai, gdzie nie zabezpieczył się przed oczywistym niemieckim kontratakiem, a potem przerzucił winę na żołnierzy, oraz marzec 1918 roku, gdy zbyt długo trzymał występ pod Flesquières. Kanadyjscy historycy podkreślają z kolei, że sukces pod Vimy był dziełem całego korpusu i że Kanadyjczycy, z Curriem na czele, mieli w nim większy udział, niż sugeruje tytuł „lord Byng of Vimy”.